Savunma Mekanizmaları

savunma mekanizmaları, savunma mekanizmaları freud, savunma mekanizmaları nedir, savunma mekanizmaları nelerdir, savunma mekanizmaları örnek, freud savunma mekanizmaları

Savunma Mekanizmaları
24 Haziran 2017 Cumartesi 10:16

SAVUNMA MEKANİZMALARI

Freud Yapısal Kişilik Modeli' ni , insan davranışını oluşturan nedenlerin birbiri ile etkileşim halindeki üç sistemden ( id, ego, süper ego ) meydana geldiği varsayımı üzerine kurmuştur. İd' in ilkel istekleri ile süperego' nun katı ahlaki değerlendirmeleri arasında denge kurmaya çalışmak ego' nun işlevlerinden biridir. Ego bu işlevini yerine getirirken süper ego ve id'i n kişinin benlik bütünlüğünü tehdit eden etkilerinden korunmasını sağlayan, bilinçdışı ruhsal yöntemlere savunma mekanizmaları adı verilir.

Savunma Mekanizmalarının Yaygın Özellikleri

  • Savunma mekanizmaları, kişide rahatsızlık hissi uyandıran kızgınlık, üzüntü, suçluluk gibi duyguların kabul edilebilir hale getirilmesinde rol alır.

Patronun bazı çalışanlara ayrıcalıklı davrandığını düşünen ve sinirlenen bir gencin, evine gittiğinde sinirini annesinden çıkaracak şekilde bağırmaya başlaması durumu yer değiştirme mekanizmasına örnektir. Gencin iş yerinde patronuna bağırması beklenemez çünkü böyle bir davranışı iş yerinde sergilemesi kovulmasına yol açabilir. Eve gittiğinde annesine bağırmaya başlaması kendisini rahatsız eden öfke duygusundan belli bir oranda kurtulmasını sağlamıştır.

Yukarıda verilen patronuna sinirlenen genç örneğinde de görüldüğü gibi savunma mekanizmaları kişinin o anda yaşadığı rahatsızlık duygusunu hafifletmede başarılı olabilir ancak rahatsızlık uyandıran durumu çözmezler. Bu da çözülmeyen sorunların kalıcı hale gelmesine sebep olabilir.

  • Kişiler savunma mekanizmalarını farkında olarak kullanmazlar, bilinç dışılık söz konusudur.

Kendini öğrencilik hayatında başarısız bulan bir genç kızın, basketbol alanında büyük başarılar kazanması durumunda telafi etme mekanizmasının aktif olduğu düşünülebilir. Bu durumda kişi kendine dair duyduğu yetersizlikten, özgüvenin sarsılmamasını sağlamak adına basketbol alanında oldukça başarılı bir sporcu olmuş ve benlik algısını korumuştur. Bu durumda savunma mekanizması kullanılmış olsa da kişi bilinçli olarak özgüvenini korumaya çalışmamıştır, bilinçdışı bir süreçtir.

  • Günlük hayat rutininde herkes tarafından kullanılır. Savunma mekanizmalarının uygun düzeyde aktifliği kişiye katkı sağlarken aşırı aktifliği durumunda sorunların yadsınması ya da çarpıtılmasına yol açabilir. Bu durumda sorunların çözülmesini imkansız hale getirir.

SIKLIKLA KULLANILAN SAVUNMA MEKANİZMALARI:

1.BASTIRMA(BASKILAMA):

Kişi tarafından kabul edilemeyen bir duruma ait düşünce, duyguların bilinçdışına atılması sürecidir.

  • Bastırma bir unutma biçimidir. Bu yüzden kişi kendine zarar veren duygu, düşüncelerden kurtulmuş olur. Bastırılan bilgiyi hatırlamak için verilen çabanın hiçbir etkisi olmaz.
  • Bastırma mekanizması Freud'un birçok teorisinin temelini oluşturur.
  • Ego savunma mekanizmalarının temelini oluşturur ve genellikle diğer savunma mekanizmalarıyla bir arada kullanılır.
  • Bastırma savunma mekanizmasının aşırı aktifliği kişinin gerçekleri yadsımasına, bunun sonucu olarak da kişide davranış bozuklukları ve fobi gibi semptomların oluşmasına yol açabilir.

Örnek: Evlenme kararı alan genç bir çift çocuk sahibi olma konusunda anlaşmazlık yaşamaktadır. Bir taraf genç yaşta çocuk sahibi olmanın daha sağlıklı olduğunu savunurken diğer taraf kariyerini tamamlamadan çocuk sahibi olmanın doğru olmadığı görüşündedir. Genç çift bu konudaki anlaşmazlıklarını görmezden gelerek bu sorunu bastırır ve ilişkilerini devam ettirir.

Zamanla aralarındaki bu uyuşmazlığın ilişkilerine zarar verdiği gözlenebilir. Böyle bir fikir ayrılığında taraflar çatışılan konu hakkında fikir birliğine vardıktan sonra ilişkilerini devam ettirmeleri daha sağlıklı bir adım olacaktır.

2.YADSIMA(İNKAR):

Kişi tarafından kabul edilemeyen bir durum söz konusu olduğunda, istenmeyen gerçeklik reddedilir ve benlik bütünlüğünü bozmayacak şekilde gerçeklik çarptırılır.

  • Savunma mekanizmalarının en temel olanlarındandır.
  • Travmatik durumlarda kişinin ruh sağlığının korunmasında yardımcı bir işleve sahip olsa da mekanizmanın aşırı aktifliği durumu tehlikeli hale sokabilir.Örneğin ölüm korkusu olan bir birey, kendini uzun süredir halsiz hissettiği halde doktora gitmeyi reddeder.

Örnek: Babasını kaybeden bir gencin, babasının geri geleceğine olan inancı ile yemek masasındaki yerini boş bırakması.

Bu durumun nedeni kişi travmatik bir durumda gerçeği henüz kabullenmeyerek benlik bütünlüğünü korumaya çalışmaktadır .Yadsıma mekanizması geçici olarak gerçeği erteleyerek kişinin durumu kabullenmesi için zaman yaratmaktadır ancak aşırı aktifliği yukarıda da belirtildiği gibi çeşitli problemlere yol açabilir, kişinin ilerleyen dönemlerde durumu aşmak adına psikolojik desteğe ihtiyacı olabilir.

3.YER DEĞİŞTİRME

Kişinin temel bir duygusunu bastırması sonucu biriken enerjinin, duygunun oluşmasına neden olan nesneden farklı bir nesneye yöneltilmesidir.

  • Bastırma mekanizmasıyla beraber kullanılır.
  • Kişinin bir olayda sürekli dikkat çekmeye çalıştığı noktalar , şikayet ettiği durumlar mevcut ise pasif olarak yer değiştirme mekanizması çalışıyor olabiliyor. Bu durum bulunulan durumda kişilerarası ilişkilerin bozulmasına yol açabilir. 

ÖRNEK:

Okulda öğretmeni tarafından azarlanan çocuk, eve geldiğinde odasındaki eşyaları tekmelemeye başlamıştır.

Bu durumun nedeni öğrenci öğretmen ile tartıştıktan sonra öfkesini boşaltmak adına sınıf eşyalarını tekmelemiş olsaydı muhtemelen öğretmeni ile tekrar çatışma yaşayacak olması görülebilir.

4.YANSITMA:

Kişinin kendinde kabul edemediği, rahatsızlık duyduğu davranış, duygu, düşüncelerini başkasına aitmiş gibi görmesidir.

  • Kişinin yaptığı hataların nedenini başka insanların davranışlarına yüklemesi olarak da ortaya çıkabilir.
  • Yansıtma süreci, bastırma mekanizmasıyla birlikte işler.
  • Bastırılan duygu, düşüncelerin başka insanlara aitmiş gibi görülmesi yaşanan olaylarda kişinin hatalarının sorumlusu olarak sürekli diğer insanları görmeye başlayabilir.Bu durumda hem kişiler arası ilişkiler zarar görür hem de kişi hatalarından ders çıkaramaz, hayatına yön veremez hale gelir.
  • Yansıtma mekanizmasının aşırı aktifliği sonucunda kişinin hayatını başka insanların ihtiyaçlarını karşılamaya adaması durumu ile sonuçlanması da söz konusu olabilir.

Örnek: Cinsel isteklerini bastırmaya çalışan bir genç kızın, erkeklerin ona yalnızca cinsel isteklerini gidermek amacıyla yaklaşacağı düşüncesine sahip olması ve bu yüzden erkeklerle iletişim kurmamaya çalışması.

Bu durumun nedeni olarak toplum baskısı ile cinsel isteklerini bastırmak zorunda kalan bir genç kızın, duyduğu isteklerden dolayı suçluluk hissi yaşamamak adına bu isteklerin ancak başka insanlara ait olduğunu düşünmesi görülebilir.

5.KARSIT TEPKİ GELİŞTİRME:

Kişinin duygu, düşüncelerinin tam zıttı yönünde davranış geliştirerek benlik bilincini korumaya çalışmasıdır.

  • Ergenlik döneminde sıklıkla kullanılan bir savunma mekanizmasıdır.
  • Genellikle cinsel tabular, düzen gibi kontrolün hakim olduğu durumlarda kişiler karşıt tepki geliştirmeye başvurur.
  • Kabul edilemeyen isteklerin gizli kalması, bu isteklerin git gide artmasına açabilir.

Örnek:

Kariyerindeki durağanlığın sebebi olarak genç yaşta anne olmasını gören bir annenin, içten içe çocuğuna karşı duyduğu öfkeyi bastırmak adına çocuğuna aşırı sevgi göstermesi.

6.MANTIĞA BÜRÜME(USSALLAŞTIRMA):

Kişinin bir durum karşısında yaşadığı , başarısızlık duygusuyla baş etmesine yardımcı olacak nedenler üretmesi şeklinde ortaya çıkar.

İnsanların temel olarak kendini mazur görme güdüsü ile var oldukları bilinmektedir. Her insan günlük hayatın belli bölümlerinde bu mekanizmayı aktifleştirmektedir. Bu sayede kişi kendisine karşı duyduğu güveni korurken toplumun alay ya da suçlamalarından da korunacağına inanır.

  • Mantığa bürüme mekanizmasının aşırı aktifliğinde kişinin kendi hayatına etkide bulunamadığını düşünerek acizlik duygusuna kapılması söz konusu olabilir.
  • Kişinin kendi hatalarına sürekli olarak nedenler üretmesi kişinin diğer insanların yaptığı hatalara karşı hoşgörüsüz hale gelmesine yol açabilir.

Örnek: Sınava oldukça çalışan öğrenci yine de sınavdan istediği kadar yüksek bir not alamamıştır ve bu durum karşısında arkadaşlarına öğretmenin ona kafayı taktığını söylemiştir.

Öğrencinin sınavdan beklediği notu alamama nedeni olarak öğretmeni görmesi ile özgüvenini korumaya çalıştığı görülmektedir. Öğrenci nedeni öğretmeni yükleyerek ben çalıştım bende bir problem yok ben başarısız ya da yetersiz biri değilim gerçeğine kendini inandırmıştır. Yukarıda da belirtildiği gibi herhangi bir savunma mekanizmasının aşırı aktifliği çeşitli sorunlara yol açabilmektedir .Bu örnekte de belki öğrencinin ders çalışma alışkanlıklarında sıkıntı olduğu düşünülebilir ve bu durumda en uygun olanı öğrencinin okul psikolojik danışmanından yardım almasıdır.

7.YÜCELTME

İlkel düzeydeki arzuların yarattığı enerjinin toplum tarafından kabul edilebilen, yaratıcı davranışlara yöneltilmesiyle işleyen mekanizmadır.

  • Freud'a göre kişiye olumlu katkıda bulunabilecek bir savunma mekanizmadır. Örnek: Saldıran bir tutuma sahip kişinin başarılı bir boksör olması.

Burada kişiyi boksör olmaya iten neden olarak saldırgan tutumu görülebilir. Saldırganca davranışlar toplum tarafından kabul görmez ve böyle bir tutuma sahip kişi toplum tarafından kabul görmek adına enerjisini boksa yönlendirmiştir. Böylelikle toplum tarafından kabul görmenin ötesinde başarılı bir sporcu olması nedeniyle takdir edilen biri konumuna gelmiştir.

8.GERİLEME:

Kişilerin isteklerinin karşılanmaması durumlarında yaşanılan kaygıyla baş edebilmek için kendilerini güvende hissettikleri bir yaşam dönemine ait davranışları sergilemesiyle işleyen mekanizmadır.

  • Ebevynlerin dikkatini çekmeye çalışan çocuklarda sıklıkla gözlenir.
  • Yetişkinlerde ise kişiyi derinden etkileyen hastalık, üzüntü gibi durumlarda gözlenebilir.

Örnek: Ortaokula giden bir çocuğun, kardeşinin doğumuyla geceleri yatağını ıslatmaya başlaması.

9.ÖZDEŞLEŞME:

Kişinin kendisini yetersiz gördüğü durumlarda başarılı gördüğü kişileri model alarak başlar. Yapılan işte kişinin kendisine güveni yoksa model aldığı kişilermiş gibi davranmaya başlar. Bu durum sıklıkla tekrarlanırsa kişi kendi duygularından, düşüncelerinden kopma sürecine girebilir.

Örnek: Çizgi film izleyen kardeşler filmdeki ikiz kardeşlerin beraber oyun oynarken birbiri ile hiç tartışmadıklarını görmüştür. Kardeşler zamanla bu çizgi filmin büyük bir takipçisi, hayranı haline gelirler ve çizgi filmdeki karakterlerle girdikleri özdeşleşme süreci sonucunda birbirleri ile tartışmamaları gerektiğine inanırlar. Kardeşler oyun oynarken birbirine sinirlense bile 'İdeal kardeşlikte tartışmak olmaz' inancı ile duygularını bastırmaya başlamışlardır.

10.ÖDÜNLEME:

Kişinin kendinde yetersiz bulduğu alanları başka olumlu özellikler sergileyerek gidermeye çalışmasıdır.

ÖRNEK:

Boşanma süreci atlatan bir kişinin iş hayatına gereğinden fazla zaman ayırmasıdır.


İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
Avatar
Ada - 12 ay önce
Allah razı olsun
Avatar
Can - 10 ay önce
COK TEŞEKKÜRLER.
Avatar
NUR - 4 ay önce
Çoooooooook teşekurler