Psikolojik Danışmanın Çekici Yönü: Yaratıcı Terapiler ve Teknikler

psikolojik danışmada yaratıcı teknikler, yaratıcı danışmanlık, yaratıcı psikolojik danışmanlık nedir, psikolojik danışmada yaratıcılık, yaratıcı terapi nedir

Psikolojik Danışmanın Çekici Yönü: Yaratıcı Terapiler ve Teknikler
02 Nisan 2017 Pazar 10:44

“Bilişim Çağı” lafını son 15 yıldır ne kadar fazla duyuyor ve kullanıyoruz, öyle değil mi? Evet, bilişim çağı olarak adlandırdığımız bir dönemdeyiz. Her şeye çok hızlı erişim sağlayabiliyor,  bir ansiklopedi dolusu bilgiyi akıllı telefonlarımız sayesinde elimizin altında bulabiliyor, fikrimizi belirtmek istediğimiz bir konu üzerine yazılar yazabiliyor, yorum yapabiliyor ve hatta tek bir tweet ile milyonlarca kişiye sesimizi duyurabiliyoruz.

Böylesine aktif, hızlı ve etkin oldukları bu dönemde bireyler; bunu hayatlarının her alanında deneyimlemek istiyor.

Bu psikoloji alanı için de geçerli! Danışmaya gelen bireyler klasik yöntemlerden ziyade danışma sürecine aktif olarak katılabileceği, kısa sürede çözüme ulaşabileceği, hatta şaşırabileceği ve eğlenebileceği terapileri tercih ediyor.

Bu yalnızca terapiye gelen danışanlar için geçerli değil üstelik. Pek çok psikolojik danışman ve psikoterapist zaman içinde tükendiğini belirtmekteler (Jacobs, 2012). Oysa yaratıcı teknikler sıkılmayı önleyebilmek ve danışmanlık sürecini ilgi çekici bir hale getirebilmek gibi özelliklere sahip. Üstelik bu teknikler, yaşanan sorunlara farklı çözüm yollarıyla yaklaşma imkânı sağlıyor ve böylece sürece çeşitlilik katıyor.

Yaratıcılık Nedir?

O halde işe öncelikle yaratıcılığın ne olduğunu anlamakla başlayabiliriz. Yaratıcılık, herhangi bir eylemi yaparken farklı açılardan bakabilmek, problem çözebilmek, hayal kurabilmek ve bir ürün ortaya koyabilmek olarak tanımlanabilir (akt; İkiz, 2015). Bir başka deyişle yaratıcılık; risk almak, eğlenmek, gelişmek ve keşfetmek demektir.

Danışma Sürecinde Neden Yaratıcı Teknikler Kullanılmalı?

 Jacobs’a (2013) göre, psikolojik danışma sürecinde yaratıcı tekniklerin kullanılması için sayılabilecek 7 sebep aşağıda örnekleriyle  birlikte verilmiştir.

 *Kavramları daha somut hale getirmek: Danışanın kendi özgüvenindeki delikleri görebilmesi için danışmanın, plastik bardakların  dibine delikler açması bir somutlaştırma örneğidir.

 *Farkındalığı arttırmak: Danışman bir sandalyenin üstünde ayakta durarak danışanın, babasına nasıl tepeden baktığını ona fark  ettirmeye çalışabilir.

 *Bir konuyu dramatize etmek:  Hayatında üstlendiği şeylerin altında ezilen bir danışanın durumu idrak edebilmesi için eline  ağırlıklar vermek, konuyu dramatize edebilir.

 *Danışmanlık sürecini hızlandırmak: Evli kalma ve boşanma konusunda kararsız olan bir danışanın önüne iki sandalye koyup  ‘ikisine de aynı anda oturmayı dene’ demek kişiyi durup düşünmeye sevk edebilir, böylelikle farkındalığı arttırabilir ve süreç  hızlandırabilir.

 *Öğrenmeyi görsel ögelerle zenginleştirmek: Görsel ögeler kullanmak öğrenmeyi zenginleştirebilir. Danışana bir çizim yoluyla  sevgilisine olan bağımlılığını göstermek etkili olabilir.

 *Öğrenmeyi deneyim yoluyla zenginleştirmek: Danışan değişmek istediğini söylüyor fakat harekete geçmiyor olabilir. Oturduğu sandalyeyi odanın diğer tarafına sürüklemesini istemek ama o bunu yaparken danışmanın, sandalyenin hareket etmesini engelleyecek şekilde tutması durumu deneyimlemesine ve içgörü kazanmasına yardımcı olabilir.

*Seansa odaklanmak: Bir şişe sodayı danışanın karşısında sallamak ve danışanın sodanın köpürmesi izlemesi onun öfkesine odaklanabilmesi için güzel bir yöntem olarak uygulanabilir.

Psikolojik Danışmada Kullanılan Bazı Yaratıcı Terapiler ve Teknikler

Yaratıcılıktan, psikolojik danışmadaki yerinden ve öneminden bahsettik. Gelelim en eğlenceli kısmına, söz ettiğimiz yaratıcı terapiler ve teknikler neler? Dışavurumcu terapiler yaratıcılığın ve sanatın en çok kullanıldığı terapilerdir. Örnek verecek olursak;

Sanat Terapisi:

Terapi esnasında danışan çeşitli materyallerden heykel, resim vb. sanat eserleri yapabilir. Danışanın sanat eseri asla yargılanmaz. Terapist danışanla birlikte keşfeder ve süreç hakkında geri bildirimlerde bulunur (Yüksel, 2014).

Müzik Terapisi:

Bir örnek olarak ‘hayvan metaforunun’ kullanıldığı bir müzik terapisi seansından söz edebiliriz. Danışandan bir hayvanı ve o hayvanla yaşadığı bir anıyı düşünmesi istenir daha sonra önünde bulunan çalgılar (tef, darbuka vb.) ile bu anıyı müziksel olarak ifade etmesi, daha sonra danışandan ‘hayvanın bu anı yaşanırken neler hissetmiş olabileceğini’ sıfatlarla betimlemesi (sinirli, üzgün, mutlu vb.) istenir. Sonrasında danışman, danışan ile birlikte süreci yorumlar. Stresin azaltılması ve duyguların ifadesi için etkili bir terapidir.

Drama Terapisi:

Psikodrama bilinen ve etkili örneklerden biridir. Oyun, kukla, rol oynama gibi teknikleri içerir. Psikodramada kullanılan oyunlara bir örnek verecek olursak grup içinde etkileşimin, bağların ve dayanışmanın önemini anlatmak için kullanılabileceğimiz bir etkinlikten söz edebiliriz. Gruptan bir kişiye bir yumak ip verilir ve bir parmağına geçirmesi istenir daha sonra kişi elinde bulunan yumağı grup içerisinden birine atar, attığı kişi aynı şekilde ipi parmağına geçirip başkasına atar ve ip gruptaki herkese ulaşıncaya dek süreç devam eder. Sonra süreç tersten uygulanarak ip toplanır. Daha sonra kişilere ne hissettikleri ve bu oyunun amacının ne olduğu gibi sorular sorulur. Etkinlikler sonrası ‘geribildirim’ almak çok önemlidir (Altınay, 2016).

Dans ve Hareket Terapisi:

Bu terapi ile ilgili en güzel örnek bir video yoluyla verilebilir diye düşünüyorum. Bu yüzden incelemek isteyenler için ilgili linki buraya bırakıyorum.( https://youtu.be/Nlp6GBdDc-o )

Oyun Terapisi:

3-11 yaş grubu arasındaki çocukların oyun yoluyla kendini ifade edebildiği bir terapi çeşididir. Terapide kullanılan oyuncaklar ve çocuğun oyuncakları kullanma şekli danışanın çocuğu tanımasına ve sorunları anlamasına yardımcı olabilir. Örneğin; çocuk, oyuncaklar yoluyla danışmana aile ilişkileriyle ilgili ipuçları verebilir. Oyuncak bebekleri kullanarak ailesini oluşturması istenen çocuk, oyunda anne ve babasına yer verirken kardeşine yer vermiyorsa danışmana kardeş kıskançlığı ile ilgili bir ipucu vermiş olabilir

Kum Terapisi:

Danışanın kumdan resimler yaparak kendi psikolojik durumunu ortaya koymasına ve düzenlemesine yardımcı olur.

Dışavurumcu tekniklerden sonra son olarak ‘Etki Terapisi’ ve etki terapisinde kullanılan yaratıcı tekniklerden bahsetmek istiyorum:

Etki terapistinin danışma esnasında birden fazla duyuya hitap edecek teknikleri kullanması beklenir (Çelebi, 2014). Çeşitli ekipmanlar, sandalyeler, hareket, yazı yazma ve çizim, benzetme ve fanteziler gibi farklı teknikler farklı durumlar için kullanılır. Aslında yazının ‘neden yaratıcı teknikler kullanılmalı?’ başlığında verdiğim örnekler etki terapisinde kullanılan teknikler arasındaydı. Burada da ek bir iki örnek verebiliriz;

‘Yara Bandı Kutusu’ isimli uygulamada önemli problemleri üzerinde çalışılması gereken ancak bundan kaçınan danışanların, verimli bir psikolojik danışma seansı ile sadece yaranın üzerine bir yara bandı kapatıp bitirilen bir psikolojik danışma seansı arasındaki farkı görebilmesi için kullanılır. Yara bandı kutusu somut olarak danışana gösterilir (Jacobs, 2013).

‘Paket Lastiği’ uygulaması ise danışanların yaşadığı gerginliği sembolize etmek için kullanılabilir. (Danışandan paket lastiğini olabildiğince çekmesi istenir ve kopacak duruma geldiğini fark edince durur. Danışman bu esnada danışan ve paket lastiği arasında benzetme yaparak danışanın gerginlik durumu ile ilgili içgörü ve farkındalık kazanmasını sağlar.)

Bu yazıda bahsettiklerim yaratıcı terapi ve teknikleri merak edenler için bir ön bilgi olarak düşünülebilir. Takdir edersiniz ki bir yazıda hepsine geniş bir biçimde ve ayrı ayrı yer veremiyorum fakat ilgi duyduğunuz terapiler için ek okumalar yapabilirsiniz; bunun için kaynakçada belirttiğim kaynaklar size rehberlik edebilir. Ayrıca yaratıcı terapiler bahsettiklerimle sınırlı değil, daha fazla yaratıcı terapi mevcut ve  sayıları giderek de artıyor. Bu keyifli ve etkili terapiler, bilinen terapilere bakış açınızı değiştirecek ve farkındalık kazandıracaktır.

Kaynakça:

Jacobs, E. & Schimmel, C. (2013). Etki terapisi (Çev. A. Nilgün Canel ve diğerleri), İstanbul: Pinhan.

Yüksel, M. (2014). Dışavurumcu terapiler. A.N. Canel, (Ed.), Terapide yeni ufuklar-I içinde (117-143). İstanbul: Pinhan.

Çelebi, Ç. (2014). (2014). Etki terapisi. A.N. Canel, (Ed.), Terapide yeni ufuklar-II içinde (139-171). İstanbul: Pinhan.

Altınay, D. (2016). Psikodrama 400 ısınma oyunu ve yardımcı teknikler. İstanbul: Epsilon.

İkiz, F.E., Yörük, C., Asıcı, E., Tanrıkulu, M., Ceylan, İ., & Öztürk, B. (2015). Yaratıcılık, girişimcilik ve psikolojik danışma. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi6(11).

Yelda ÖZDEMİR

Marmara Üniversitesi -  Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bölümü/3.sınıf


İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.