Öyküsel (Narrative) Terapi Nedir?

öyküsel terapi nedir, öyküsel terapi tarihçesi, öyküsel terapi teknikleri, öyküsel terapi makale, öyküsel terapide terapötik ilişki, öyküsel psikoterapi nedir

Öyküsel (Narrative) Terapi Nedir?
26 Haziran 2017 Pazartesi 22:00

Hümanistik yaklaşımdan sonra psikoterapi alanında “dördüncü dalga/güç” olarak kabul edilen Öyküsel (Narrative) Terapi yaklaşımı, kişiler ve kişilerarası problemlerin çözümünde dil ve öykünün önemine vurgu yapmaktadır. Öyküsel Terapi ileri sürmüş olduğu iddialarla geleneksel psikolojik danışmanlık yaklaşımına meydan okumaktadır (Çelik, 2017).

Öyküsel terapinin temelleri ilk olarak Avustralya- Yeni Zelanda’ da atılmış ve günümüzde yeni bir soluk olarak dünyada kendine oldukça saygın bir yer edinmiştir. Yaklaşımın öncü isimleri Michael White ve David Epston’dur. White’e göre bireyler yaşamın anlamını yorumlayıcı hikayeler oluştururlar. Oluşturulan bu hikayeler daha sonrasında birey için kesin doğrulara dönüşür. Kişiler bu mesajları kendi gerçeklikleri gibi içselleştirirler (Çelik, 2017).

 Öyküsel terapiye göre kişinin bir durum karşısında nasıl hissedeceğini ve nasıl eylemde bulunacağını belirleyen şey, o kişinin o durumu kendi  açısından nasıl anlamlandırdığına ve yorumladığına bağlıdır. Kişiler hem kendi kimliklerini hem de geliştirdikleri ilişkileri anlamlandırmak için  geliştirdikleri öykülerin içinde kendilerini ortaya çıkarırlar. Bu noktadan bakıldığında bireyler anlam yapıcılardır ve bu insanı hem şekillendiren  hem de sınırlayan bir unsurdur (Çelik, 2017).

 Terapide narratifler olarak ifade edilen kavramın karşılığı özgün anlatımlardır. Bu özgün anlatımlar bireyin bilgiyi organize etmesinde kullanılan  araçlardır. Bireyler sosyal olarak inşa edilmiş rollerini deneyimlerine taşırlar yani kendi öykülerinin hem yazarı hem de başrol oyuncusu olurlar.  Bu noktada psikolojik danışma sürecinin yürümesi danışanın öyküsünü anlatabilmesine bağlıdır. Temel amaç, sorunların yeniden formüle  edildiği, bireylerin daha az soruna yol açan yeni sosyal kimlikler geliştirdiği bir atmosfer yaratmaktır (Karaırmak ve Bugay, 2010).

Öyküsel Terapide Kuramsal Tarihçe

Öyküsel psikolojik danışmanın temelinde yapılandırmacı yaklaşım bulunmaktadır. Öyküsel psikolojik danışmada, toplumsal normlar haline dönüşmüş kültürel hikayelerin yeniden yapılandırılması yer almaktadır.

Etkilendiği bir diğer yaklaşım ise varoluşçu yaklaşımdır. Kendimiz hakkında yarattığımız öyküler aslında varoluşumuza yüklediğimiz anlamlarla yakından ilişkilidir. Terapide danışanın yaşadığı değişim varoluşun özüne yönelik temel bir değişimdir.

Öyküsel Terapinin Temel Varsayımları

 1. İnsanlar yaşamlarını düzenleyen hikayeler aracılığı ile hayatlarının anlamını şekillendirirler.

 2. İnsan öznel bilişsel yapılarına (dünya görüşü) göre yaşamını, kendine dönük algısını ve kişiler arası ilişkilerini düzenler.

 3. Birey sosyal olarak deneyimlerini sürekli yapılandırır. Yeniden yapılandırma sürecinde varılacak bir son nokta yoktur.

 4. Kullanılan dil sosyal gerçekliğin ortaklaşa yapılandırılmasında bir araçtır.

 Yaratılan yaşam öykülerinin hem yazarları hem de başrol oyuncuları olarak etkin bir rol üstlenir.

 5. Baskın yaşam öyküleri ( Sınırlayıcı) bireylerin kendilerine yönelik algılarını geliştirir.

 6. Birey, kendi yaşamının uzmanıdır.

Terapötik Süreç

- Problemi dışsallaştırma

- Sorunun danışanın yaşamını nasıl olumsuz etkilediğini birlikte araştırma

-Alternatif anlamlar ve hikayeler keşfetme (Farklı bakış açıları geliştirme)

- Eşsiz sonuçları araştırma

- Tanıkların desteğini alma

- Yeni yaşantıların terapi odasının dışına da yayılması

- Yaşam öyküsünü yeniden yazma

Danışan - Danışman İlişkisi

Danışman: Geleneksel yaklaşımlardan farklı olarak, öyküsel psikolojik danışman yol gösterici, destekleyici ve kılavuzluk eden kişi konumundadır. Öyküsel terapide danışmanın en önemli işlevi, danışanın alternatif hikayeleri keşfetmesine yardım etmektir. Kendilerini bir uzman olarak görmezler, aksine herkesin kendi yaşamının uzmanı olduğunu kabul ederler (Çelik, 2017).

Danışan:  Öyküsel terapide danışan, becerikli, yeterli ve yaşamda karşılaştığı problemlerin üstesinden gelmede kendisine yardımcı olan düşüncelere, değerlere, kararlılıklara ve yeteneklere sahip bireylerdir (Çelik, 2017).

Psikolojik Danışma Süreci

White (1995)' e göre Öyküsel Terapi kısa süreli bir terapi modeli değildir ancak diğer tüm geleneksel terapi yöntemleri ile karşılaştırıldığında öyküsel tekniklerin ve uygulamaların daha kısa süreli olduğu görülmektedir.

Birinci Basamak:  Sürecin ilk adımında psikolojik danışman ve danışan arasında karşılıklı saygıya dayalı işbirlikçi bir yaklaşım oluşturulmaya çalışılır. Danışman önceliği dinlemeye ve danışanı anlamaya verir. Esnek bir psikolojik danışma anlayışı hakimdir.

İkinci Basamak: Amaç, danışanın problemini dışsallaştırmasına yardım etmektir. Danışanın kendisini sorunundan ayrı görmesi bir teknik olmaktan çok, danışanın zihinsel süreçlerine bir bakış açısı olarak kabul edilebilir. Bu süreçte probleme bir isim verilir, böylece danışan sorunu kendinden bağımsız bir varlık olarak algıyabilir. Bu tekniğin ayrıca danışanın problem üzerindeki kontrol duygusu da arttırdığı söylenebilir.

Üçüncü Basamak: Danışandan geçmişte yaşadığı sorunları ve bunlara getirdiği çözümleri hatırlamasına yardım edilir. Danışanın çözümlerini başarılı bulduğu durumları betimlemesi istenir.

Dördüncü Basamak: Psikolojik danışman danışanın işe yarayan çözümlerinin yer aldığı öyküsüyle geçmişteki diğer olayları ilişkilendirmesine yardım eder. Danışan öyküsünü geleceğe doğru genişleterek, alternatif özgün anlatımlar (narratifler) oluşturur.

Sonlandırma: Danışanın benzer sorunları olan diğer kişilere yardım etmesi için süreç ve uygulamalarla ilgili kendi tecrübelerini gelecek danışanlar için yazması istenir. Ayrıca eski bir danışanla görüştürülerek onun yaşadığı tecrübelerden de yararlanmaları sağlanabilir.

Terapötik Teknikler ve Yöntemler

 Öyküsel terapinin bir çok tekniği vardır. En önemlileri aşağıda sıralanmıştır.

 1. Problem Odaklı Tanımlama:

 Problem "kim" yerine, problem "nedir" sorusunu sormak, problemin birden çok yönü olduğunu farkettirmek, danışanın problemi tanımlardan  kullandığı dile saygı göstermektir.

 2.Sorunun Dışsallaştırılması: Dışsallaştırma genelden özele doğru yapılmalıdır. Dışsallaştırma özellikle danışanın kullandığı dil ile yapılırsa çok  etkili olmaktadır.

 Örneğin, "Yaşamınızın büyük bir kısmında yalnızmışsınız" demek yerine, "Yalnızlık yaşamınızın büyük bir kısmında size eşlik etmiş görünüyor"  demek.

3. Eşsiz Sonuçlar: Eşsiz sonuçlar, danışanın sorunu yaşamadığı o küçük (mucize) anları bulmaktır.

- Buna benzer şeyleri daha önce yaptın mı?

- Bu kaygıdan kurtulmana neden olan başka anlar var mı?

- Kendini bu kadar güçlü hissettiğin benzer örnekler verebilir misin?

4. Terapötik Dokümanları Kullanma: Seanslarda yazılı dokümanlardan yararlanılabilir. Bu dokümanlar danışanın algıladığı kişisel ilerlemenin bir göstergesidir.

5. Tanıkları Kullanma: Danışanın yaşadığı deneyimlere ve değişimlere tanıklık edecek seyircilere ihtiyaç duyulmaktadır.

6. Hikayeyi Yeniden Yazma: Seans içinde danışanın başarılarını kabullenmek, onları onaylamak amacıyla yeni hikayenin oluşmasına yardımcı olmak önemli bir terapötik yöntemdir.

Ülkemizde Öyküsel Psikolojik Danışma

Psikolojik danışmanın özü ve temel gerekçesi olarak belirtilen empati kurma ve bireyi koşulsuz kabulün postmodern ifadesi, kişisel öykülerin psikolojik danışma sürecinde danışman ve danışan tarafından paylaşılmasıdır. Kişisel anlatıların bireyin fenomolojik dünyasının bir yansıması olduğu düşünüldüğünde, öyküsel psikolojik danışmanın ülkemizde uygulanabilirliğinin yüksek olduğu anlaşılabilir. Farklılıklar taşıyan danışanların psikolojik ihtiyaçlarını anlamaya çalışmak için kişisel öykülerden yola çıkmak mesleğe yeni başlayan psikolojik danışmanların işlerini kolaylaştırabilir. Danışanın kişisel öykülerinden hız alan yaklaşım, aynı zamanda danışanın "biricikliğini" de desteklemektedir (Karaırmak ve Bugay, 2010).

"Yaşam bize seçme şansı tanıyan ve oynamak istediğimiz oyunu sahnelememize izin veren bir oyundur. "

Kaynakça:

Karaırmak Ö. ve Bugay A. (2010). Postmodern diyalog: öyküsel psikolojik danışma. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi; 24-36.

Çelik H. (2017). Psikoterapide yeni soluk: öyküsel terapi. Kafkas Üniversitesi, e- Kafkas Eğitim Araştırma Dergisi; 4(1).

Ezgi ÖZBAK

Okan Üniversitesi- Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik/4. Sınıf


İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.