Gerçeklik Terapisi Nedir?

gerçeklik terapisi nedir, gerçeklik terapisi, gerçeklik terapisi william glasser, seçim terapisi nedir, seçim terapisi, seçim kuramı, william glasser

Gerçeklik Terapisi Nedir?
07 Ağustos 2017 Pazartesi 19:29

Gerçeklik terapisi, Amerikan psikiyatrist William GLASSER tarafından 1965’ de geliştirilmiştir; 1998’ de ise Glasser “ New realitytherapy” ismiyle kuramını revize etmiştir. Gerçeklik terapisi danışanlarının yaşadıkları sorunların çoğunun, hayatları boyunca önemli gördükleri insanlarla doyurucu bir ilişki kuramamalarından veya çevrelerindeki diğer kişilerle samimi ilişkilere giremeyip bağlanamamalarından kaynaklandığını öne sürmektedir. Danışanlar ilişkilerinde yaşadıkları problemlerin kendi davranışlarından kaynaklandığının çoğu zaman farkında değillerdir. Gerçeklik terapisti, danışanla anlamlı bir ilişki kurduktan sonra bir öğretmen gibi ona hayatındaki insanlarla gereksinim duyduğu şekilde anlamlı ilişkiler kurabilmeyi ve bağlanabilmeyi öğretir. “Seçim kuramı, ilişkileri geliştirmek için nasıl bir davranış biçiminin seçilmesi gerektiğini açıklar, danışanlara seçim kuramını öğretmek gerçeklik terapisinin bir parçasını oluşturur.” (Corey, 2008).

“Gerçeklik terapisi, kısa süreli danışmalarda kolaylıkla ve etkili şekilde uygulanabilen etkileşime dayalı, uygulama alanı geniş olan bir terapi modelidir.”(akt, Çelik, 2014). Bir çok çeşitli ortamda ve çeşitli konularda kullanılmaktadır. “ Psikolojik danışma, eğitim, krize müdahale, iyileştirme ve rehabilitasyon,   kurumsal yönetim, kişisel ve ekip gelişimi gibi konularda uygulanabilir. Bu yaklaşım okullarda, ıslah evlerinde, sığınma evlerinde, ruh sağlığı merkezlerinde ve madde bağımlılığı merkezlerinde sıklıkla uygulanan bir yaklaşımdır.” (Corey, 2008).

A. Temel Kavramlar

1. İnsanın Doğası;

Seçim kuramı, insanın hayatını devam ettirebilmek için motive edilmeyi bekleyen bir varlık olmadığını savunur. Bu kurama göre bizler hayatımızı yönlendiren ve genetik olarak aktarılan beş temel gereksinimle dünyaya geliriz; hayatta kalma, sevme ve ait olma, güç, özgürlük ve eğlence.

Glasser(2000), bu gereksinimlerden en temelinin sevme ve ait olma duygusu olduğunu söylemektedir çünkü diğer gereksinimlerin giderilmesi sevme ait olma ihtiyacının doyurulmasıyla giderilir zira diğer ihtiyaçlar için çevredeki diğer insanlara ihtiyaç vardır. ”Kendimizi iyi hissetmiyorsak bu beş gereksinimden biri karşılanmıyor demektir. Gereksinimlerimizin farkında olmayabiliriz, fakat kendimizi daha iyi hissetmek istediğimizi biliriz. Gerçeklik terapistleri, danışanlara seçim kuramını öğreterek danışanların hangi gereksinimlerinin karşılanmadığını belirlemesine ve bu eksikliği gidermesine yardımcı olur.” (Corey, 2008).

2.Kalite Dünyası

 Kalite dünyası, insanın doğumuyla birlikte oluşturulmaya başlanan, gereksinimlerden oluşan, hayatımız sürecince değişim ve gelişim göstererek dinamik bir yapıya sahip olan ve aslında mümkün olsa içerisinde olmak isteyeceğimiz ütopyamızdır.”Kalite dünyasında, bireyin gereksinimlerini en iyi karşılayan her şey korunur. Bunlar; birlikte olmak istenen
kişiler, sahip olmak istenen şeyler, arzulanan deneyimler, insan yaşamına rehberlik eden
düşünce ve inançlardır.”(akt, Çelik, 2014). Terapiye gelen birçok danışanın kalite dünyasında genellikle ya hiç kimse yoktur ya da doyumlu bir ilişki kuramadığı kişiler vardır. Bu bağlamda danışanın terapistiyle kuracağı ilişki ihtiyacı olan doyumlu ilişki için hem bir temel hem de örnek teşkil edecektir.

3.Toplam Davranış

“Davranışlar amaçlıdır, çünkü aslında davranışlar istenen şeyle elde edilen şey arasındaki açığı kapatmaya yönelik etkinliklerdir. Normal dışı
davranışlar her zaman bu tutarsızlıktan kaynaklanır. Davranışlar içten gelir ve bu yüzden kişinin kaderini belirler” (Corey, 2008).

Toplam davranış(total behaviour) ise insan davranışlarının bir bütün olduğunu fakat birbirinden farklı dört bileşenden oluştuğunu söylemektedir; eylem, düşünme, hissetme ve fizyolojidir. ”Glasser, bu bileşenlerin birbiriyle olan ilişkisini araba tekerleklerine benzeterek açıklamıştır. Öndeki iki tekerleği düşünme ve eylemde bulunmaya, arka iki
tekerleği ise hissetme ve fizyolojiye benzetmiştir. Arabanın yönünü değiştirmek için direksiyonla ön tekerlekleri çevirince arka tekerlekler de aynı yöne doğru gidecektir” (akt, Odacı, 2014). “Başka bir deyişle, duygularımızı ve fizyolojimizi direkt olarak seçebilmemiz mümkün değildir. Fakat davranışlarımızı ve düşünce yapımızı değiştirerek bunlar üzerinde de kontrol kurmamız olasıdır” (akt, Akpınar, 2013).

4. Seçim Kuramı

Gerçeklik terapisinintemel görüşünü seçim kuramı oluşturmaktadır. Seçim kuramına göre kişinin kontrol edebileceği tek şeyin kendi davranışları olduğunu savunan görüştür. Bu yüzden ilişkilerinde sorun yaşayan bir birey karşısındaki kişinin davranışlarından şikayet etmek yerine kendi davranışlarına odaklanmalı, anlamlı ilişki kurmaya çalıştığı kişinin davranışlarını kontrol etmek yerine kendi davranışlarını kontrol ederek problemlerini çözümlemelidir. Burada terapistin görevi danışana en uygun davranışı seçmesini öğretmektir. Uygun davranışları seçen bir kişi uygun şekilde düşünür ve hisseder ve daha nitelikli bir yaşam sürecektir. Seçim kuramının on temel varsayımı vardır;

“1. Davranışlarını kontrol edebileceğimiz tek kişi kişinin kendisidir.
2. Diğer insanlara verebilecek ya da onlardan alınabilecek tek şey bilgidir.
3. Tüm uzun süreli psikolojik problemler, temelde bir ilişki problemidir.
4. Yaşantıların bir parçası olarak her zaman için ilişkilerde bazı problemler
yaşanır.
5. Kişiyi bugün o kişi yapan şey, geçmişte yaşadığı acı dolu yaşantılardır ancak
geçmişteki bu acıları yeniden yaşamak, kişinin şu an ne yapacağı konusunda
çok az işe yarar ya da hiç yaramaz. Önemli olan şu andaki ilişkileri
geliştirmektir.
6. İnsanlar beş genetik ihtiyaç tarafından yönlendirilmektedirler: Bunlar; hayatta
kalma, sevme ve ait olma, güç, özgürlük ve eğlencedir.
7. İnsanlar, bu ihtiyaçları yalnızca kalite dünyalarındaki görüntülerle
karşılayabilirler.
8. Doğumdan ölüme kadar yapabilecek tek şey davranışlarda bulunmaktır. Bütün
davranışlar toplam davranıştır ve birbirinden ayrılmayan dört bileşenden oluşur:
eylem, düşünmek, hissetmek ve fizyoloji.
9. Bütün toplam davranışlar fiil kullanılarak ifade edilir.
10. Tüm toplam davranışlar bir seçimin sonucudur, ancak insanlar yalnızca bunun
davranış ve düşünce unsurları üzerinde doğrudan kontrol sahibidirler. Bununla
beraber, kişinin nasıl düşündüğüne ve davrandığına bağlı olarak duyguları ve
fizyolojisi üzerinde de dolaylı bir kontrol sağlayabilir” (Çelik, 2014).

B. Gerçeklik Terapisinin Özellikleri

1.Sorumluluğun Önemine Vurgu Yapma

“Gerçeklik terapisi yaklaşımına göre bütün yaptıklarımızı biz seçiyorsak seçimlerimizden de yine biz sorumlu olmalıyız. Terapist, danışanların yaptıklarından sorumlu olduğu gerçeğini her zaman göz önünde bulundurmalıdır. Diğer yandan terapistin diğer görevi danışanını anlamlı aktivitelere yönlendirmektir” (akt, Akpınar, 2013)

2. Burada ve Şimdiye Odaklanma ve Transferansın Kabul Edilmemesi

Gerçeklik terapisi psikodinamik terapilerin aksine geçmişe odaklanmak yerine şu anda olana odaklanmaktadır. Geçmişte yaşana çatışmaların ve problemlerin şu anki belirtilerinin tedavi edilmesi neticesinde danışanın sıkıntısı aşılabilir görüşü hâkimdir. ”Bu nedenle danışanlarına bu geçti ve değişmez, buna ne kadar çok zaman harcarsak senin gerçek sorunundan o kadar uzaklaşırız, amacımız bugün mutluluk verici bir ilişki yakalamanı sağlamak gibi mesajlar vererek terapinin odağını burada ve şimdi de tutmaya çalışırlar” (Corey, 2008).

3. Semptomlara Odaklanmaktan Kaçınma

“Geleneksel terapilerde semptomlara odaklanılarak danışana bunlar hakkında soru
sormaya çok fazla zaman harcanır. Gerçeklik terapisi yaklaşımına göre bu durum danışanların
gerçek sorunlarla yüzleşmelerini engeller” (Corey, 2008).

“Gerçeklik terapisinin amacı, danışanların başkalarına müdahale etmeden, zarar vermeden kendilerine yararlı olacak daha iyi seçimler yapmalarını yardımcı olmaktır. Gerçeklik terapisi ile danışan kendi yaşamında sıkıntı yaşadığı kritik ilişkilerini değerlendirmeyi ya da yeni ve daha doyurucu ilişkiler kurmayı öğrenir” (Glasser, 2000).

Gerçeklik terapisi sürecinin şimdiye odaklanır.Glasser (2000), “Bizler geçmişin ürünleri olsak da geçmişimizi değiştiremeyeceğimizi” ifade eder.Gerçeklik terapisi danışmanları, danışanların seçmiş olduğu semptomlar üzerinde konuşarak bunun için zaman harcamayı pek sevmezler, çünkü buna izin verildiğinde danışan gerçek probleminden uzaklaşmaktadır, danışanın asıl problemi onun kişilerarası ilişkilerde yetersiz olmasıdır” (Glasser, 2000).

Tüm bunlar göz önünde bulundurulduğunda danışanın yaşadığı tüm problemlerinin anlamlı ilişki kuramaması olduğunu temele alan bu kuramda danışmanla danışan arasındaki iletişim sorunların çözümü için bir temel oluşturmaktadır. Danışan danışmanıyla kurduğu ilişkiden hareketle sorunlarınaçözüm bulacaktır.

Etkili bir gerçeklik terapisti, terapi modelinin temeli olan seçim kuramı ve insan davranışlarında uzman olmalıdır.“Gerçeklik terapisinde, çoğunlukla danışanlara seçim kuramının ilkeleri öğretilir ki, bu da öğretmen-öğrenci rollerini gerektiren bir durumdur”(Corey, 2008). Danışmanın bir diğer görevi ise danışana öz değerlendirmesini yapması ve kendi eksikliklerini adeta bir sokratik yöntemle fark edebilmesi için uygun soruları sormaktır. Danışan kendi eksikliklerini kendisi fark ettiğinde terapi sürecine daha çok bağlanacak ve sorun çözme konusunda ümit ve motivasyonu yükselecektir.

Gerçeklik Terapisinin Uygulanması

WDEP Sistemi

Wubbolding, gerçeklik terapisi uygulamasında kullanabilecek teknikleri baş harflerinden oluşan bir kısaltmayla ifade etmektedir;

W(Wants: İstekler ve ihtiyaçlar) :Bu aşamada danışman danışanının isteklerini, isteyip de yapamadıklarını “Ne istiyorsun?” sorusunu yönelterek fark ettirmeye çalışır. Bu aşamada danışmanın dikkat etmesi gereken en temel nokta danışanına karşı eleştirel olmaması ve her durumu kabullenici bir tavır sergilemesidir. Bu sürecin daha verimli olabilmesi adına şu sorular sorulmaktadır;

1.Eğer olmak istediğin kişi olabilseydin, nasıl biri olmak isterdin?
2. Eğer ailenin ve senin isteklerin uyuşsaydı ailen nasıl olurdu?

3.Eğer istediğin gibi yaşasaydın ne yapardın?
4.Gerçekten hayatını değiştirmek istiyor musun?
5.Yaşamdan elde edemediğin ama istediğin şey nedir?
6. Yapmak istediğin değişikliklerde seni engelleyen şeyler neler?

D (Direction and Doing: Yönelim ve Eylem):“Gerçeklik terapisi, mevcut toplam davranışın farkına varıp bunu değiştirme üzerinde yoğunlaşır. Bunu başarmak için, danışmanlar “Şimdi ne yapıyorsun?” (Akpınar, 2013). Şeklinde sorularla danışanın içinde bulunduğu zamanda ve gelecekte oluşturmak istediği kendilik imajını fark ettirebilmek amaçlanmaktadır.

E (Evaluation: Değerlendirme):  Bu aşamada danışan algılarını isteklerinin, görüşlerinin sonuçlarını değerlendirebilmesi için yine danışmanımızın sorduğu sorular yardımıyla cesaretlendirilir. “Genellikle danışanlara şu sorular
sorularak kendilerini değerlendirme fırsatı verilir: Şimdiki davranışın, istediğini elde etmeni ve istediğin yöne gitmeni sağlayacak mı? Yaptığın ve inancınla uyumlu mu? İstediğin
gerçekçi ve ulaşılabilir mi?” (Corey, 2008).

P (Planning: Planlama): Son aşamada ise danışanın amaçlarını gerçekçi ve uygulanabilir bir plana koyması gerekmektedir.“Planlar basit (simple), ulaşılabilir (attainable), ölçülebilir ve belirgin (mesurable), doğrudan uygulanabilir (immediate in implemention), danışmanı uygun yollarla katabilir (involving clinician), danışman tarafından kontrol edilebilir (controlledbyclinician), danışanın taahhütünü yansıtır (commitment) ve tutarlı ya da tekrar edilebilir (consistent) olmalıdır” (akt, Akpınar, 2013).

Kaynakça:

Corey, G. (2008). Theory and Practice of counseling and Psychotherapy(1) (T, Ergene, çev). Ankara:Mentis Yayıncılık (2005).

Glasser, W. (2000).  Counsellingwithchoicetheory: Thenewrealitytherapy. New York: Harper Colins.

Akpınar, O. (2013). Gerçeklik terapisi: Özellikler, temel kavramlar, tedavi, uygulama ve değerlendirme. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 12(43), 1-22.

Çelik, Ç. (2014). Akademik Ertelemenin Bazı Psiko-Sosyal Değişkenlere Göre Açıklanması ve Gerçeklik Terapisine Dayalı Akademik Erteleme İle Başa Çıkma Eğitim Programının Etkililiğinin Sınanması. Karadeniz Teknik Üniversitesi, Trabzon.

Nida GÜLTEKİN

Balıkesir Üniversitesi - Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik/ 3. sınıf


İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.