Mizaç Temelli Eğitim ve Rehberlik Yaklaşımı

dokuz tip mizaç modeli nedir, mizaç temelli eğitim ve rehberlik yaklaşımı, eğitimde mizaç nedir, mizaç nedir, doğal kişilik, sentetik kişilik, harmonik kişilik

Mizaç Temelli Eğitim ve Rehberlik Yaklaşımı
01 Ağustos 2017 Salı 22:44

Ülkemizde ve dünyadaki eğitim sistemlerine baktığımızda geçmişten günümüze kadar gelmiş birçok eğitim değişiklikleri ve teknolojilerine göz attığımızda artık yeni bir yaklaşım ya da modelleme yapılmasının ihtiyacını hissediyoruz. Yeni bir yaklaşım içinde öğretmen ve öğrenci merkezli yaklaşımdan sonra merkeze "kimi, neyi" alabileceğimiz konusunda güçlük yaşıyoruz. Merkezde öğrenci yada öğretmen değil de insan psikolojisinin en küçük yapı taşlarından biri olan "insanın" alınması gerekliliğini savunan mizaç temelli eğitim yaklaşımı bulunmaktadır (Yılmaz, Önal ve Örek, 2016).

Eğitimde Mizaç Nedir?

Tıbbın babası olarak anılan Hipokrat'tan beri bilinen insan davranışlarını anlamak için mizaç kavramının önemi bilinmektedir. Eğitimde mizaç ile ilgili birçok akademik çalışma olmasına rağmen eğitim yaklaşımı olarak mizaç temelli eğitim yaklaşımı bulunmamaktadır. Eğitim ile uğraşan birçok insanın özellikle okullarda çalışan öğretmenlerimizin öğrencileri tanımlarken "hareketlilik, duygusal destek ya da akademik başarılarından" bahsederken öğrencilerin mizaçlarından yararlandıklarını duyuyor ve biliyoruz. Her öğrencinin bir olamayacağını biliniyorsa o zaman her öğrenciye de aynı tarzda yaklaşılmayacağı bilinmesi gerekir. Öğrencilerin mizaçlarından kaynaklanan bilişsel, duygusal ve eylemsel farklılıkları anlamak ve çözüm bulma konusunda ise bir eğitim yaklaşımı öneremiyoruz. Eğitim alanında gözden kaçırılmaması gereken dinamik ve geliştirebilir karakter ve kişilik kavramlarını bir arada kullanarak yeni eğitim yaklaşımlarından söz edebiliriz (Yılmaz, Önal ve Örek, 2016).

Mizaç-Karakter-Kişilik Kavramlarının Tanımı ve Birbiriyle İlişkileri

Mizaç: İnsanın üç psikolojik işlevi olan bilişsel, duygusal ve eylemsel işleyiş ve organizasyonunu oluşturan en küçük yapı taşıdır. Mizaç yaşam boyunca değişmeyen ve doğuştan gelen eylemsel, duygu ve düşünce özelliklerimizi şekillendiren en temel yapı taşıdır (Yılmaz, Önal ve Örek, 2016).

Karakter: Mizaç özelliklerimizi; belirgin, sürekli, tutarlı bir biçimde sergileme tarzımızdır. Değişmez değil ancak değişime oldukça dirençlidir.

Kişilik: Mizacın üzerinde etkide bulunamadığımız içsel faktörlerle ( cinsiyet, yaş, zeka, genetik yapı, somatik özelliklerimiz), üzerinde belli etkide bulunabildiğimiz dışsal faktörlerin ( aile, eğitim, kültür, yaşanılan olaylar) birbiriyle arasındaki etkileşimle oluşur (Yılmaz, Önal ve Örek, 2016).

Mizaç, karakter ve kişilik ilişkisi daha iyi anlamak için bir örnek ile açıklayabiliriz; mizacı bir ceviz tohumuna, karakteri bir ceviz ağacının kalın dallarına son olarak ise kişiliği ağacın tamamına benzetebiliriz. Tohum yani mizaç şartlar ve koşullar ne olursa ceviz ağacı olma yolunda ilerler, tohumdan gelişecek olan bu ağacımızın (kişilik) boyu, verimi ve sertliği dışarıdan etkilendiği durumlara yani dışsal ve içsel faktörlere bağlı olarak değişecektir. Bu durumda bir ceviz ağacından yola çıkacak olursak bireylerinde etkilendiği içsel ve dışsal faktörleri göz önünde bulunduracak olursak etkilenme oranı farklı olacağından her birey parmak izi kadar farklı olacaktır (Yılmaz, Önal ve Örek, 2016).

Doğal Kişilik, Sentetik Kişilik, Harmonik Kişilik

Doğal Kişilik: Bireylerin kendi mizaç tipinde bulunan olumlu-olumsuz yönde gelişen ve öngörülebilir kişiliktir. Bireyin doğal kişiliğini meydana getiren mizacımız değişmezdir.

Sentetik Kişilik: Bireylerin kendi mizaç tipinde bulunmayan özellikleri sonradan toplumsal değerler, ebeveyn, kültür ve eğitimin etkisinde kalarak gelişen sentetik kişilik yapısı ortaya çıkmaktadır.

Harmonik Kişilik: Sentetik kişiliğin doğal kişiliğe sağlıklı, kalitel ve iyi entegre edilmesi sonucunda harmonik kişilik yapısı ortaya çıkmaktadır (Yılmaz, Önal ve Örek, 2016).

Dokuz Tip Mizaç Modeli (DTTM)

Dokuz Tip Mizaç Modeli (DTTM),  merkezine mizaç kavramını koyan; enneagram sisteminden yararlanılarak oluşturulan, davranışlarımızın nedeninin kökeni arayan, kişisel farklılıklarımızı anlamaya odaklanan eğitim, psikoloji, psikiyatri, psikoterapi ve ahlak psikolojisi gibi birçok alanda kişisel farklılıklara uygun güncel tanı sistemlerine uyumlu bilimsel bir modeldir ( Yılmaz., Gençer., Aydemir., 2011).

Bireylerin özelliklerini tanımlayan statik bir sistem yani canlı bir modeldir. Çağdaş kişilik kuramlarını dikkate almaktadır. DTTM'e insan davranışlarını eylemsel, duygusal ve düşünsel bir bütünlük içinde açıklar. Bilimselliği "Geçerlilik ve Güvenirliliği" kanıtlanmış bir modeldir (Yılmaz, Önal ve Örek, 2016).

DTTM'ye göre birey; dokuz farklı mizaç tipi içinden "en baskın olan bir mizaç tipi" ile doğar. Her bir tipe adını veren neden ise, o mizaca sahip insanlarının en temel ihtiyaçlarını ve arayışlarını ifade eden bir varoluşsal pozisyondan almaktadır. Tek bir sıfat ya da rakam ile nitelendirmek yerine tipin kendisine özgü temel arayışları nitelendirilmek istenmiştir. Örnek olarak "Duyumsal-Hareketsel (Fiziksel) Konfor Arayan Mizaç Tipi" (DTM 9) (Yılmaz, Önal ve Örek, 2016).

Dokuz Tip Mizaç (DTM)

DTM1: Kusursuzluğu Arayan Mizaç Tipi: Ciddi, idealist, mükemmelliyetçi, hak hukuk adalete çok önem verir. Kuralcı, katı, eleştirel ve aşırı mükemmelliyetçi.

Ünlüleri: Hillary Clinton, İlber Ortaylı, Cem Karaca, Fatih Sultan Mehmet

DTM2: Duyguları Hissetmeyi Arayan Mizaç Tipi: İlişki odaklı, arkadaş canlısı, duygular hakkında duygusal ve yardımsever. Çabuk alınıp kırılma, çabuk etkilenen ve sitemkar.

Ünlüleri:Justin Bieber, Donald Trump, Mehmet Öz, Süleyman Demirel

DTM3: Hayran Olunacak Kendilik İmajı Arayan Mizaç Tipi: Hedefe kitlenen, pratik, sonuç odaklı, girişken, enerjik. Aşırı hırslı, kurnazlık yapabilen, başarısızlığı kabullenemeyen.

Ünlüleri: Hürrem Sultan, Prenses Diana, Adile Naşit, Sibel Can, Zeki Müren, Emel Sayın

DTM4: Duyguların Anlamını Arayan Mizaç Tipi: Yoğun duygusal, samimi doğal içinden nasıl geliyorsa, empati yatkınlığı fazla. Melankolik, aşırı duygusal, anlaşılmayı bekleyen.

Ünlüleri: Bob Dylan, Bülent Ecevit, Sezen Aksu, Tarkan, Zuhal Olcay, Nejat İşler

DTM5: Bilginin Anlamına Ulaşmayı Arayan Mizaç Tipi: Objektif gözlemci, analitik düşünme, içe dönük ve mesafeli. Paylaşmaktan hoşlanmayan, şüpheci ve fazla soğukkanlı.

Ünlüleri: Bill Gates, Aziz Nesin, Aziz Sancar, Orhan Pamuk, Cahit Arf

DTM6: Entelektüel Dinginlik Arayan Mizaç Tipi: Güven ve emniyet odaklı, temkinli, uyumlu, araştıran ve veri biriktiren, tutumlu. Kararsızlık, kaygılı, alıngan, kötümser, güvensiz.

Ünlüleri:Dustin Hoffman, Kenan Işık, Beyazıt Öztürk, Cüneyt Özdemir

DTM7: Keşfetmenin Hazzını Arayan Mizaç Tipi: Dışadönük, girişken, çok hareketli, yaratıcı, çok çabuk ilişki kurabilen, yeni deneyimlere açık. Sabırsız Dürtüsel, dağınık, hayalci, çabuk sıkılan, maymun iştahlı.

Ünlüleri: John Kenndy, Brad Pitt, Gökhan Özdemir, Cem Yılmaz, Barış Manço, Acun Ilıcalı

DTM8: Mutlak Güç Arayan Mizaç Tipi: Önder, lider, cesur, risk alan, net ve dobra, çatışmacı,azimli ve kararlı. Hükmedici, öfkeli, şiddet eğilimli, çatışmacı.

Ünlüleri: Aziz Yıldırım, Leyla Alaton, Fatih Terim, Yavuz Sultan Selim

DTM9: Duyumsal-Hareketsel Konfor Arayan Mizaç Tipi: Sakin, uyumlu, anlayışlı, huzur veren, hayır diyemeyen. Sabırlı, sorunlarına akışına bırakan, rutin düzende verimli çalışabilen.

Ünlüleri: Kraliçe 2.Elizabeth, Nedim Saban, Orhan Gencebay

Dünya'da ilk kez Türk bilim insanları tarafından ortaya konan özgün bir mizaç modeli olan Dokuz Tip Mizaç Modeli, yabancı ülkelerin birinden alınıp ülkemizde uygulanmaya çalışılan bir model olmadığı için envanterlerin denklik sorunundan kurtulup Türk kültürüne uygun bir şekilde geliştirilmiş bir modeldir (Yılmaz, Önal ve Örek, 2016).

Kaynakça:

Yılmaz, E. D., Gençer, A. G., & Aydemir, Ö. (2011).Tarihsel bir sistemin yeni bir mizaç modeline evrimi: Dokuz tip mizaç modeli. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 12(2), 165-166.

Yılmaz, E. D., Ünal, Ö., Örek, A. (2016). Eğitimde Mizaç. Z.Selçuk, (Ed.), Mizaç Temelli Eğitim ve Rehberlik Yaklaşımı (s.10-15). İstanbul: Anadolu Ofset.

Elif KABAK

Psikolojik Danışman


İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.