Sosyal Psikolojide Tutum: Nedir, Kaynakları Nelerdir?

sosyal psikolojide tutum, davranışsal tutumlar, duygusal tutumlar, bilişsel tutumlar, tutum nedir sosyal psikoloji, tutum nedir

Sosyal Psikolojide Tutum: Nedir, Kaynakları Nelerdir?
30 Ağustos 2016 Salı 21:42

Latince ’harekete hazır’ anlamına gelen tutum kelimesi günümüzde doğrudan gözlenemeyen, davranışlarımızdan önce var olan ve davranışlarımıza rehberlik eden bir yapı olarak görülmektedir (Arkonaç, 2005). Sosyal psikolojinin araştırma konusu olan tutum; bireyin diğer insanlar, nesneler ve düşüncelerine yönelik değerlendirmeleri olarak adlandırılır. İnsanların tutumları bilişsel kaynaklı tutumlar, duygulanım kaynaklı tutumlar ve davranış kaynaklı tutumlar olmak üzere 3 başlıkta incelenir (Akert, Aronson ve Wilson,2012).  

Bilişsel Kaynaklı Tutumlar

Tutum nesnesine yönelik inanışları, fikirleri ve görüşleri içeren tepkilerdir. Bu tutum tipi nesnenin artı ve eksi yönlerini hızlıca sınıflandırmamızı ve o nesneyi isteyip istemediğimize karar vermemizi sağlar (Akert, Aronson ve Wilson,2012).

Duygulanım Kaynaklı Tutumlar

Nesnel değerlendirmelerden çok hoşlanma ve hoşlanmama gibi değerlendirici duyguları içeren tepkilerdir. Duygulanım kaynaklı tutumlar meselelerin mantıksal olarak incelenmesine dayandırılmazlar. Klasik koşullanma veya edimsel koşullanma yoluyla oluşturulurlar (Akert, Aronson ve Wilson,2012).

*Klasik koşullanma: Duygusal tepki oluşturan bir uyarıcının nötr bir uyarıcıyla eşlik etmesi sonucu nötr uyarıcının aynı duygusal tepkinin oluşmasına sebep olmasıdır. Örneğin; anneannenizin evine her gittiğinizde duyduğunuz naftalin kokusu sizde güven ve huzur hissi oluşturuyorsa, klasik koşullanma yoluyla herhangi bir zamanda duyduğunuz naftalin kokusu sizdeki aynı duyguların tetiklenmesini sağlar (Akert, Aronson ve Wilson,2012).

*Edimsel koşullanma: Bilinçli olarak sergilediğimiz davranışların sonucunda, bu davranışları bir ödülün (olumlu bir olayın) veya bir cezanın (olumsuz bir olayın) izlemesi sonucu bu davranışlarımızın sıklığında azalma veya artma görülür (Akert, Aronson ve Wilson,2012).

Davranışsal Kaynaklı Tutumlar

Kişinin bir nesneye yönelik kendi davranışlarını gözlemleyerek oluşturduğu tutumdur. Örneğin; arkadaşınıza ‘Spor yapmayı seviyor musun?’ diye sorduğunuzda aldığınız  cevap ‘Sanırım seviyorum. Çünkü sürekli yürüyüşe çıkıyorum’ olursa bu tutumunun sebebi kendi davranışına yönelik gözleminden kaynaklanmaktadır. Üç temel kaynağa dayandırılan bu tutum şemasını bir örnekle açıklayalım:

Önem verdiğiniz bir insanın size bir kalem verdiğini ve uzun süredir önemli işleriniz için bu kalemi kullandığınızı düşünün. Kalemin maddi olarak diğer kalemlerden farkı olmamasına rağmen kaleminizin kaybolmasından endişe duyuyorsunuz. Tutum nesnesi olan kalemin size önem verdiğiniz biri tarafından hediye edilmiş olması bu kaleme olan tutumunuzun bilişsel tepkilerini oluştururken, kaleme olan bağlılığınız ve kaybolmasından endişe duymanız duygusal tutumunuzu oluşturur. Önemli işleriniz için bu kalemi kullanmanız ise davranışsal tepkinizdir (Arkonaç, 2005).

Genel olarak tutumlarımızı açık ve örtük tutumlar olmak üzere iki düzeyde sergileyebiliriz. Açık tutumlar; kolaylıkla aktarıp kendimizi ifade ettiğimiz tutumlardır. Kendi isteğimizle gerçekleştirdiğimiz kontrol edilebilen tutumlardır. Örtük/kapalı tutumlar ise istemsiz kontrol edilemeyen ve bilinç dışı olan tutumlardır. Örneğin; küçükken normal kilo sınırının üstünde olan fakat şu anda normal düzeyde kiloya sahip olan bir bireyin, normal kilo sınırının üstünde olan bireylere karşı örtük tutumu olumlu olacaktır. Örtük tutumlarımız daha çok çocukluk deneyimlerimize dayanırken, açık tutumlarımız yakın dönemde yaşadıklarımızdan kaynaklanır (Akert, Aronson ve Wilson,2012). 

Tutumlarımızın Şekillenmesinde ve Değişmesinde Etkisi Olan Faktörler

Var olan tutumlarımızda bazen dışsal etkenler bazen de içsel etkenler sebebiyle değişiklikler görülebilir.

*Davranış Değişikliği:

Davranışlarımızı değiştirerek tutumlarımızı değiştirebiliriz. İnsanlar tutumları ile tutarsız olan bir davranış sergilediklerinde ve bu tutumları ile ilgili dışsal bir mazeret bulamadıklarında bu tutumlarını değiştirirler. Örneğin; sigaranın sağlığa zararlı olduğunu düşünen ama sigara içmeye devam eden bir kişinin sigarayı bırakmaya çalışması, tutumundan ötürü davranışını değiştirmek olacaktır (Akert, Aronson ve Wilson,2012).

*İkna Edici İletişim:

Sosyal psikologlar insan tutumlarının değişmesinde ikna edici iletişimin etkili bir yöntem olduğunu savunur. Fakat tutum değişimi, ikna edici iletişimin etkinliğine, iletişimcisinin özelliğine, mesajın kaynağına ve içeriğine, dinleyicilerin özelliklerine bağlı olarak gerçekleşir

*Reklamlar:

İnsanların tutumlarının değişmesinde sosyal medya ve reklamlar oldukça etkili bir rol oynar. Gündelik yaşantımızda var olan tutumlarımızı değiştirmeye yönelik sayısız reklamla karşılaşırız. Reklamlar duygusal yaklaşımlarla duygulanım kaynaklı tutumlar oluşturabilirler. Örneğin; asitli içeceklerin reklamlarında gazoz markası genellikle heyecan, gençlik, mutluluk ve enerji ile bağdaştırılmaya çalışılır. Bilişsel kaynaklı tutumlar üzerinde etkili olabilmek için de mantıksal olgular kullanılarak pazarlanan ürün bireylerde kişiselleştirmeye çalışılır. Örneğin; bir ağız gargarası firması ürün ilk çıktığı ve kimsenin kullanmadığı zamanlarda ‘Birçok kez nedime oldu ama hiç gelin olamadı’ sloganı ile milyonlarca insanı kişisel olarak ilgilendiren bir olgu oluşturdu (Akert, Aronson ve Wilson,2012).  

Kaynakça:

Akert,R.M. , Aronson,E. , Wilson,T.D. (2012). Sosyal psikoloji(7) (O,Gündüz,çev.). İstanbul:Kaknüs Yayınları(2010).

Arkonaç,S.A. (2005). Sosyal psikoloji.İstanbul:Alfa Yayınları.

Özge Nur YEROĞLU

Bahçeşehir Üniversitesi - Psikoloji Bölümü/3. Sınıf


İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
Avatar
Emin - 1 yıl önce
Tesekkürler