Sosyal Algı: Başkalarını Nasıl Algılarız?

temel yükleme hatası, sosyal algı, başkalarını nasıl algılarız sosyal psikoloji, nedensel yükleme kuramı

Sosyal Algı: Başkalarını Nasıl Algılarız?
08 Eylül 2016 Perşembe 20:37

Çevremizde gerçekleşen olayları anlamlandırma ve insanları tanıma süreci sosyal psikolojide sosyal algı olarak adlandırılır. Sosyal algı bizim dış dünyayı nasıl anlamlı hale getirdiğimizi, çevremizdeki kişiler için nasıl izlenimler oluşturduğumuzu ve neden onların davranışlarına sebep yüklediğimizi açıklar (Peplau, Sears ve Taylor, 2010).

Başkalarını anlamak insanların içinden gelen temel bir istektir. Öyle ki kendinizi bazen etrafınızdaki insanların davranışlarını incelerken bulursunuz. Başkalarını anlama isteğimiz o kadar fazladır ki sosyal hayatta yaptığımız izlenimlerle yetinmeyip okuduğumuz romanlardaki, izlediğimiz filmlerdeki karakterleri de analiz etmeye çalışırız. Fakat her zaman insanların bir davranışı neden sergilediğini bilemeyiz. İnsanların zihinlerini okuyamadığımız için yaptıkları davranışları gözlemlemekle yetinmek zorunda kalırız. Geçmişten gelen yargı ve izlenimlerimizi birleştirerek yeni tanıştığımız insanlar hakkında çıkarımlarda bulunuruz. Bu sürecin içinde kelimelerle iletişimin etkisi olsa da genellikle ilk kez tanıştığımız insanları anlamak için sözel olmayan davranışlarını inceleriz (Akert, Aronson ve Wilson,2012).

Sözel Olmayan Davranışlar

İnsanların istemli olarak ya da olmayarak, kelimeleri kullanmadan iletişim kurma yoludur. Yüz ifadeleri, jestler, bakış, ses tonu ve beden hareketleri sözel olmayan ipuçlarındandır. Farklı kültürlerde yüz ifadelerinin, ses tonunun hatta beden dilinin bile farklı anlamlar içermesine rağmen duygulara bağlı olan yüz ifadelerinden 6 temel ifade evrenseldir. Bunlar öfke, şaşırma, mutluluk, korku, üzüntü ve iğrenmedir.

Ekman ve Friesen (1971) Yeni Gine’ye olan ziyaretlerinde okuma-yazma bilmeyen ve diğer medeniyetlerle bir bağlantısı bulunmayan Güney Fore Kabilesindeki insanların yüz ifadelerini incelediler. Onlara hikâyeler anlatarak o hikâyelere yönelik duyguyu içeren ifadeyi görsel olarak belirtmelerini istediler. Sonuç olarak bu 6 temel yüz ifadesinin onlar için de aynı duygularla eşleştiğini belirlediler (Akert, Aronson ve Wilson,2012). İnsanoğlu sözel olmayan etkili iletişimi ile öne çıkar.

Son yıllarda yapılan nörolojik araştırmaların bulgularına göre ‘ayna nöron’ olarak adlandırılan özel beyin hücrelerimiz sayesinde karşımızdaki kişinin neler hissettiğini algılayabiliriz. Diğer bir deyişle ayna nöronlar empati yapmamızı sağlayan hücrelerimizdir. Örneğin; birini ağlarken gördüğümüz zaman ayna nöronlarımız sanki biz ağlıyormuşuz gibi otomatik ve kontrol dışı bir şekilde aktif olurlar (Akert, Aronson ve Wilson,2012).  

8cb0f8a2a1620f89fa4a6c977e74f9fe  

Yüz İfadelerini Algılarken Neden Bazen Yanılırız?

İnsanların anlık ifadelerini veya davranışlarını değerlendirirken yanılsamalar yaşayabiliriz. Bunun sebeplerinden biri insanların bazen karma duygular gösteriyor olmasındandır. Örneğin; bir kişi hem öfkelenip hem üzüntü içerisinde bulunabilir. Bunun diğer bir sebebi kültürdür. Her kültürün kendine özgü ifade gösterim şekilleri bulunabilir. Örneğin; birçok kültürde başını yukarı aşağı sallamak ‘evet’ anlamına geliyorken, Afrika ve Hindistan’ın bazı bölgelerinde bu işaret ‘hayır’ anlamına gelmektedir. Son olarak insanları algılarken yanılmamızın diğer bir sebebi onların davranışıyla ilgili yanlış nedensel yüklemeler yapmamızdır (Akert, Aronson ve Wilson,2012).

*Nedensel Yükleme Kuramı

İnsanların, başkalarının davranışlarını ve kendi davranışlarını bir nedene bağlayarak açıklamasına nedensel yükleme kuramı denir. Bu kuram Fritz Heider (1957) ile başlamıştır. Heider’a göre bütün insanlarda dünya hakkında tutarlı bir anlayışa ulaşma ve çevrede neler olup bittiğini anlamak için kontrol etme içgüdüsü vardır. Bu yüzden bir kişinin davranışını gözlemleyerek davranışın nedenlerine ilişkin otomatik yüklemeler yaparız. Fakat bazen bu yüklemelerde, insanlarla ilgili yargılarımızda hatalar olabilir (Peplau, Sears ve Taylor, 2010).

*Temel Yükleme Hatası

İnsanların davranışlarını değerlendirirken, bazen bu davranışların sebebini onların içinde bulundukları duruma göre değil de eğilimlerine ya da kişilik özelliklerine bağlarız. Fakat kendimizi benzer bir durumla değerlendirirken yaptığımız davranışı içinde bulunduğumuz duruma bağlarız. Bu eğilim temel yükleme hatası olarak adlandırılır. Örneğin; hiç daha önce tanışmadığımız biriyle bir arkadaş ortamında tanıştığımızı, o kişinin de açıklanacak sınav sonuçlarından dolayı durgun olduğunu ve bizimle fazla muhabbet etmediğini düşünelim. Büyük ihtimalle onun içinde bulunduğu durumu bilmediğimiz için hatalı yükleme yaparak onun soğuk ve içe kapalı bir kişiliği olduğunu düşüneceğiz (Akert, Aronson ve Wilson,2012).  

Kaynakça:

Akert,R.M. , Aronson,E. , Wilson,T.D. (2012). Sosyal Psikoloji(7) (O,Gündüz,çev.). İstanbul:Kaknüs Yayınları(2010).

Peplau,L.A. , Sears,D.O. , Taylor,S.E. (2010). Sosyal Psikoloji(2) (A,Dönmez,çev.). Ankara:İmge Kitabevi(2006).

Özge Nur YEROĞLU

Bahçeşehir Üniversitesi - Psikoloji Bölümü/3. Sınıf


İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
Avatar
Murat - 13 ay önce
Selamun aleykum kolay gelsin