İnterseks Nedir, İnterseks Bireyler Kimdir?

İnterseks durumu nedir ve interseks bireyler kimdir, biyolojik olarak eril ve dişi cinsiyet kategorilerine uyum göstermeyen ya da her iki cinsiyet özelliklerine de aynı veya değişik şekillerde uyan interseks bireylerin durumunu ifade etmek için kullanılır.

İnterseks Nedir, İnterseks Bireyler Kimdir?
12 Eylül 2017 Salı 10:59

Cinsiyet Nedir?

Kişinin doğumundan önce gen haritasındaki kromozom dizilimlerine göre belirlenen biyolojik cinsiyettir. Üreme organı ve kromozom dizilimine göre belirlenen cinsiyetler eril ve dişi olmak üzere iki gruptur. XX ve XY kromozomlarının kombinasyonlarına göre eril ve dişi cinsiyet özellikleri bebek anne karnındayken belirlenir. Her ne kadar X kromozomu etkili gibi görünse de cinsiyeti asıl olarak belirleyen Y kromozomudur. Döllenme sırasında dişi birey her zaman X kromozomu gönderir, eril birey X veya Y kromozomundan birini gönderir. Döllenmeden sonraki evrelerde ise cinsiyetin grubu belli olur.

Cinsiyet Gelişim Basamakları

Cinsiyet gelişimi bebeğin anne karnına ilk düştü andan itibaren başlar ve biyolojik cinsiyet yaklaşık hamileliğin 3. ve 4. Ayları arasında Fetüs evresinde dış organların da iyice belirginleşmesi ve genital bölgenin şekillenmesi ile kesin olarak belirlenir. 

  1. Genetik Evre: X ve Y kombinasyonlarının döllenme evresi
  2. Gonadal Evre: Döllenmeden sonra anne karnındaki süreç
  3. Genital Evre: Cinsel organının netleşme süreci
  4. Atfedilen Cinsiyet: Fetüs evresinde anne babaya söylenen cinsiyet
  5. Cinsel Kimlik: Kişinin kendini hangi cinsiyet ile algıladığının farkına varması
  6. Cinsel Rol: Kişinin kendini algıladığı cinsiyetin davranış ile dışa vurumu
  7. Cinsel Yönelim: Kişinin cinsiyetinden bağımsız olarak ilgi duyduğu cinsiyet(ler)
  8. Cinsel Olgunluk: Üreme organlarının işlevsellik kazanması(Ergenlik)

İnterseks Durumu Nedir, İnterseks Bireyler Kimdir?

Biyolojik cinsiyet ikiliği tabularının sınırları aşan, tıp dünyası tarafından “anormal üreme ve cinsiyet organıyla doğmuş olan” ve “Cinsiyet Gelişim Bozukluğu(CGB)” kategorisinde “anormal” ve “düzeltilmesi gereken” bir “bozukluk” olarak nitelendirilen interseks kavramı kelime kökeni olarak İngilizce “inter” ve “sex” kelimelerinin birleşiminden oluşmuştur. Türkçe anlamı cinsiyetler arası olan interseks biyolojik olarak (gen, kromozom, hormon, vs) eril ve dişi cinsiyet kategorilerine uyum göstermeyen ya da her iki cinsiyet özelliklerine de aynı veya değişik şekillerde uyan interseks bireylerin durumunu ifade etmek için kullanılır (Yüce, 2017). İnterseks kavramı aslında bir tek durumu ifade etmek için kullanılmaz. İnterseks bireyler birbirinden çok farklı cinsiyet özellikleri gösterebilirler. Bu yönden interseks kavramı birçok durumu ifade etmek için kullanılan genel bir şemsiye görevi görür (Ghattas, 2016). Genital organ ile dış görünümün uyuşmazlığı, hormon salınımının genital organın işlevine ters salınımı, androjen duyarsızlığı, tek cinsiyet kromozomu bulunması veya fazladan bir cinsiyet kromozomu bulunması gibi çeşitli farklılıklar görülebilir.

Hormonal Olarak Cinsiyet Gelişim Bozuklukları

En bilindik cinsiyet hormonu olan androjen, her iki cinste de belli düzeylerde cinsiyet gelişimi için önemli rol oynar. Eril bireylerdeki androjen salınımı dişi bireylere göre daha fazladır. Erkeklik hormonu olarak da bilinen androjen eril bireyin cinsel olgunluğa ulaşmasındaki en etkili hormon olan testesteron salınımını yapar. Testesteron hormonunun zıttı olan östrojen hormonu da aynı etkiyi dişi bireyin olgunluğa erişebilmesi için yapar. Eril ve dişi bireylerin her ikisinde de östrojen ve testesteron salınımı mevcuttur fakat dişilerde fazla testesteron ve eril bireyde fazla östrojen salınımı belli başlı hormonal bozukluklara yol açabilir.

Androjen fazlalığı literatürde Hiperandrojenizm olarak geçmektedir. Hiperandrojenizm dişi bireylerde fizyolojik açıdan erkekleşme belirtilerinin görülmesine sebep olur. Ses kalınlaşması, saç dökülmesi, vücudun belli bölgelerinde kıllanma, erkek bedenine benzer şekilde kas gelişimi androjen fazlalığının etkileri arasındadır.

Androjen kavramı aynı zamanda bir cinsel kimlik dışavurumu olarak da karşımıza çıkar. Kadınsı ve erkeksi davranış kalıplarından ikisini de sergileyen bireyler androjen kimlikli bireyler olarak tanımlanır.

Testesteron ve östrojen salınımlarının fazlalıkları hem dişi hem eril bireyler üzerinde fizyolojik ve psikolojik olarak olumsuz etkiler yapar. Dişi bireylerdeki östrojen ve testesteron salınımları adet döngüsünde bozulmalara, yumurtalık kisti, koyu ve kalın kıl çıkması, saç dökülmesi ve ses kalınlaşması gibi belirtiler görülmesine sebebiyet verir. Eril bireyin östrojen ve testesteron salınımındaki bozulmalar kısırlık, memelerde büyüklük, ereksiyon bozukluğu gibi çeşitli etkiler yapar.

Genetik Olarak Cinsiyet Gelişim Bozuklukları

Turner Sendromu

Turner sendromu dişi bireylerde görülen XX cinsiyet kromozom kombinasyonundaki bir X kromozomunun bulunmaması veya ikinci X kromozomunun yetersiz olması sonucu ortaya çıkar. Eril bireylerde Turner sendromuna rastlanmaz. Dişi bireylerde bu sendrom seksüel gelişimde gecikme, ayrık meme ucu, biçimsiz göğüs kafesi ve kısa boyluluk gibi etkiler yaratır. Dişi cinsiyet özelliklerinin az gelişimi ve yumurta bulunmaması gibi gelişimler görülür. Herhangi bir zekâ geriliği durumuna sebebiyet vermez fakat bazı bilişsel süreçlerin kazanımında zorluklar olabilir. Doğum sırasında tanı konulabileceği gibi, birey ergenliğe girene kadar da durum fark edilemeyebilir. Tedavi sürecinde ise bireye östrojen hormon desteği sağlanır, normal bir tedavi süreci gören her Turner Sendromlu bireyin cinsel fonksiyonu ve işlevi düzgündür fakat östrojen hormonu kısırlığa da sebebiyet verebilir (Barnes, 2014).

Klinefelter Sendromu

Eril bireylerde görülen Klinefelter Sendromu fazladan bir X kromozomu sonucu ortaya çıkar. XY kromozom dizilimine ilave bir X dişi kromozomu ile XXY şeklinde cinsiyet genetiği görülür. Bu yüzden 46 yerine 47 kromozoma sahiptirler (Barnes, 2014). Testis ve penis boyutunun normalden küçük olması, sperm üretiminde yetersizlik, cinsel gelişimin gecikmesi gibi etkilere yol açar. Testesteron hormonu ile tedavi sürecine gidilir. Doğum sırasında tanı konulacağı gibi uzun seneler boyunca da farkına varılamayabilir. Eril bireyin ergenlikte adet görmesi gibi durumlar ile çoğu zaman farkına varılır.

İnterseks Nedir, Ne Değildir?

Androjen, testesteron, östrojen ve cinsiyet kromozomlarından kaynaklanan cinsiyet gelişim farklılıklarının aslında tümü interseks kavramı ile ifade edilmektedir. Tek bir durumdan kaynaklanmadığı gibi interseks bireylerin bedenleri, cinsel kimlik ve yönelimleri de birbirinden farklıdır. Özetlemek gerekirse tek bir İnterseks yoktur. Bir şemsiye görevi görerek tüm cinsiyet farklılıklarını içine alır.

İnterseks Bir Cinsiyet Midir?

İnterseks bireyler de genel olarak kadın ve erkek cinsel kimliğine sahiptirler.  Birbirinden farklı cinsel kimlik ve cinsel yönelimlere sahip olabilirler. Bazı durumlarda interseks bireyler kendilerini erkek ya da kadın olarak tanımlamak yerine interseks olarak da belirtebilirler.

İnterseks Bir Cinsel Yönelim Midir?

İnterseks durumu bir cinsel yönelim değildir. İnterseks biyolojik olarak bir çeşitlilikken cinsel yönelimin biyolojik bir kökeni bulunmamaktadır. İnterseks bedensel bir durumdur, yönelim ise psikolojik boyuttadır. İnterseks bireyler de kendilerini heteroseksüel, eşcinsel ve biseksüel olarak nitelendirebilirler.

İnterseks Olarak Dünyaya Gelen Bir Çocuğun Cinsiyetini Nasıl Öğreniriz?

Tıp dünyası biyolojik cinsiyetten başka “gerçek bir cinsiyet” belirleyemez. Cinsiyet toplumsal bir olgudur. Çocuk bizimle iletişime geçip, kendi bedenini hangi cinsiyete ait hissediyor ve kendini nasıl tanımlıyorsa çocuğun cinsiyeti de odur.

Dünya Üzerinde Kaç Kişi İnterseks?

Dünya üzerinde doğan her 5 bin bebekten birinin “Cinsiyet Gelişim Bozukluğu” ile doğmuş olduğu ve interseks bireylerin dünya nüfusunun yüzde 1,9’unu oluşturduğu tahmin ediliyor.

İnterseks Bireyler Ne İstiyor?

Doğumdan sonra çocuğun kendi rızası olmadan yapılan cerrahi müdahaleler beden üzerinde geri döndürülemez değişikliklere yol açmakta ve cinsel işlevi bozmaktadır. İnterseks bireyler uymak zorunda bırakıldıkları cinsiyeti kabul etmeyebilirler. Bu yüzden kendi iradeleri dışında yapılan operasyonlar ileriki yaşlarda çocuğun cinsel kimlik karmaşası yaşamasına ve psikolojik olarak nevrozlara maruz kalmasına yol açabilir. İnterseks bireyler kendi beden özgürlüklerine kendileri karar vermek istiyorlar.

Tıp dünyası interseks bireyleri “Cinsiyet Gelişim Bozuklukları(CGB” kategorisinde değerlendirdikleri için “normalden sapmış” “bozulmuş” ve “düzeltilmesi gereken” gibi ifadelerle damgalanmaktadırlar. Doğanın çeşitliliğine karşı gelen bu damgalamalar interseks bireyler üzerinde geri döndürülemez bedensel ve psikolojik sorunlar yaratıyor. LGBTİ hareketi içerisindeki interseks aktivistler “Cinsiyet Gelişim Bozukluğu” yerine Cinsel Gelişim Çeşitliliğini literatüre sokmaya çalışıyorlar.

Kaynakça

Yüce, D. (2017). Cinsel yönelim ve cinsel kimlik ayrımı.

Ghattas, C. (2016). İnterseks bireylerin insan haklarını savunmak. Ankara: Ayrıntı

Barnes, J. (2014). Temel biyolojik psikoloji. Ankara: Nobel

Aydın Deniz YÜCE


İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.