Yangın Çıkarma Hastalığı (Piromani) Nedir

patolojik yangın çıkarma, piromani nedir, piromani tanısı, enüreksis ve piromani, piromani ve kundakçılık farkı, piromani belirtileri ve tedavisi, yangın çıkarma hastalığı, piromani hastalığı

Yangın Çıkarma Hastalığı (Piromani) Nedir
06 Mayıs 2017 Cumartesi 22:08

“Piromani (patolojik yangın çıkarma), birçok kez kasıtlı ve amaca yönelik dürtüsel biçimde yangın çıkarma davranışıdır” (akt; Tamam, 2015). Piromani ilk kez bir ruhsal bozukluk kapsamında DSM-III sınıflaması içerisinde yerini almıştır. Bu hastalık tanımında bulunan “kasıtlı ve amaca yönelik” ifadesi bazında çoğunlukla kundakçılıkla karıştırılmaktadır. Kundaklama ve piromani arasındaki temel fark; piromaniklerin gerçekleştirdikleri eylemden herhangi bir maddi kazanç elde etmemeleri ve bu eylemin evvelinde bilinçleri dâhilinde farkında oldukları herhangi bir nedenin olmamasıdır.

Yaşanan Durum Hangi Durumlarda Piromani Değildir?

Yangın çıkarma eylemi eğer ki; herhangi bir maddi kazanç sağlamak, ideolojileri dışa vurmak, belli bir suçu gizlemek, öfkeyi ortaya koymak, yaşam şartlarını yükseltmek, halüsinasyon  ve olmayan varsayımlara yanıt vermek amacıyla yapılıyorsa piromani denemez.

Piromaninin Klinik Özellikleri ve Süreç

Piromani olan kişilerde eylemin öncesinde gerginlik düzeylerinde artma ve afektif olarak uyarılma görülür. ”Gerginlik kimi hastalarda erotik nitelik taşıyabilir. Bu tabloya huzursuzluk, baş ağrısı, çarpıntılar ve kulak çınlaması eşlik edebilir. Yangın çıkarma öncesi dissosiyasyon duyguları yaşanabilir” (Tamam, 2015). Bu kişiler yangına ve yangınla ilgili nesnelere karşı büyük bir ilgi ve merak beslerler, yanlış yangın bilgilendirmesi yapabilirler. Komşularında ya da çevrelerinde çıkan yangınların düzenli izleyicileridirler. Oluşturdukları yangının diğer insanlara verebileceği hasar konusunda duyarsızdırlar ve bundan vicdan azabı duymazlar. Birçok piromanik eylem öncesinde düzenli hazırlık yaparken, diğerlerinin de baştan savma biçimde gerçekleştirdikleri gözlenmiştir. Hastalığın dürtüsellik kapsamında incelendiği düşünüldüğünde;  piromani hastaları gerçekleştirdikleri eylemin tam olarak bilincinde değillerdir. Yangın kaynaklı hasar oluşumundan haz duyarlar.

            “Piromanisi olan hastaların haz kaynakları arasında şunlar yer almaktadır; alevleri izlerken mastürbasyona yol açacak düzeyde yoğun cinsel uyarılma (pirolagni) yaşanması, yangına bağlı nesnelerin yıkımının gözlenmesi, diğerleri üzerindeki etkileri ve özellikle ateşi söndürmek için çaba harcayan itfaiyecilerin uğraşıları  gibi ateşle ilgili aktivitelerin izlenmesi (akt; Tamam, 2015)”

Birçok piromanik yangın çıkarma eylemini benzer şekilde ve benzer yerlerde yapma eğilimindedir. Arkalarında onları ele verecek çok sayıda ipucu bırakırlar; öyle ki bazı hastaların dışkılarını,  idrarlarını yaparak olay yerine imzalarını attıkları kaydedilmiştir. ”Olguların çoğu eylem sırasında yakalansalar bile yaptıklarını inkâr ederler. Yangın çıkarma eylemi sonrasında gerginlik düşer ve hasta çok derin, rahat bir uykuya dalabilir” (Tamam, 2015).

Patolojik yangın çıkarma hastalığı çoğunlukla orta veya geç ergenlikte başlar. Grant ve Kim (akt; Tamam, 2015) bu hastalığın başlama yaşını ortalama 18 olarak bildirmiştir.

Hastalığın gidişatı hakkında kesin bir bilgi kaydedilmemiştir. Kimi hastalar tekrar ve tekrar yasal cezalar almalarına karşın hastalık kronikleşir ve sürekli yangın çıkarmaya devam ederler, bazı hastalar ceza almak istemediklerinden eylemlerini gizli tutarlar ve yasal ceza almalarını engelleyecek şekilde davranışlarına devam ederler, kimilerinde ise hastalık yavaşça kaybolur; fakat bu son durumun görülmesi oldukça nadirdir. Bununla birlikte kendi kendini yakan hasta kayıtları da bulunmaktadır; fakat bu durumun çoğunlukla derin depresyon bazında veya intihar amaçlı olduğu kaydedilmiştir.

Piromaninin Epidemiyolojisi

Bu hastalığın yaygınlığı net olarak bilinmemektedir. Piromani hastalarında yapılan araştırmalar kapsamında hastalığın erkeklerde kadınlara nazaran daha sık görüldüğü kaydedilmiştir. “Tekrarlayan yangın çıkarma eylemi çocuk ve ergenlerde erişkinlere oranla belirgin düzeyde yüksektir” (Tamam, 2015). Piromaniklerin antisosyal kişilik özelliği bulunan, alkol kötüye kullanım eğilimi olan, davranış bozukluğuna sahip, öğrenme güçlüğü çeken bireyler oldukları belirtilmiştir.

Piromaninin Ayırıcı Tanısı

Çıkar veya öç alma sebepli, çocukluk döneminde görülen ateşe olan ilgiden, davranım bozukluğu ya da antisosyal kişilik bozukluğundan, şizofreni, manik atak, demans, borderline kişilik bozukluğu, madde entoksikasyonu ve mental retardasyondan ayırılmalıdır.

Piromaninin Etiyolojisi

Psikanalitik yaklaşımca nedenleri ele alındığında karşımıza çıkan ilk isim Schmid’ dir. Schmid, piromani hastalarının başa çıkamadıkları ya da bir çözüm bulamadıkları psikolojik olaylarla karşılaştıklarında yangın çıkardıklarını söylemiştir. Freud ise yangın çıkarma eylemini enüresis ile ilişkilendirmiştir. “Freud, ateşin sembolik olarak libidinal ve güçlü fallik-üretral dürtülerin dışa vurumunu temsil ettiğini belirtmiştir “ (Tamam, 2015).   Diğer Psikanalitik terapistler ise piromaniyi yüksek düzeyde sosyal saygınlık ve güç elde etme isteği nedenli görürler. Onlara göre yangın çıkarma eylemi toplumun piromanikler üzerinde meydana getirdiği aşağılık duygusundan kaynaklı öfkeyi ifade etme biçimidir.

Sosyal öğrenme yaklaşımına göreyse yangın çıkarma davranışı ilk önce aile içinde ortaya çıkar, pekiştirilir ve öğrenilir; sonrasında ise bireyin girmiş olduğu sosyal çevresi tarafından pekiştirilir eğer ki herhangi bir yasal yaptırıma maruz kalmaz ise tekrarlar.

Biyolojik nedenleri ise beyin omurilik sıvısındaki serotonin metabolizmasında meydana gelen aksaklıklar sonucu oluşan yangın çıkarma ve öfke davranışlarındaki ilişkidir.

Piromaninin Tedavi Yaklaşımları   

Patolojik yangın çıkarma tedavisi hakkında çok az sayıda veri bulunmaktadır. Piromaniklerin tedavisi motivasyon eksiklikleri sebebiyle zor olmaktadır. Çocuk piromani vakalarında çocukla bireysel terapi aile terapisiyle eşgüdümlü ilerlediğinde fayda sağlandığı izlenmiştir. Çocuk piromani vakalarında Soltys (akt; Tamam, 2015) farklı yöntemlerin birleştirilerek daha sağlıklı sonuçlar elde edilebileceğini söylemiştir. Bunlardan bazıları şu şekildedir;

Öncelikle anne ve babaların eğitimiyle başlayan süreçte çocuğun anne ve babasıyla birlikte günlük olarak ateş yakması, söndürmesi, ateşin yakıldığı bölgeyi temizlemeyi öğrenmesi sağlanır. Beraberinde çocuğun ateş yakmadığı her davranışı pekiştirilir. Çocuğa günlük yaşamda karşılaştığı problemlerle baş etme becerileri, onlara yangın çıkararak tepki verme haricinde uygun tepkilerin nasıl verileceği davranışları kazandırılır. Bununla birlikte hastaya yangın çıkarırsa bu durumun olası sonuçları hakkında bilgilendirme ve duyarlılaştırma çalışmaları yapılmalıdır. Tüm bunlara ek olarak bu davranışın temelinde yatan psikiyatrik ya da tıbbi hastalıklar tespit edilerek tedavi edilmelidir. Ek olarak farmakolojik tedavide uygulanabilmektedir.

Kaynakça:

Tamam, L.(2015).Piromani. L. Tamam, (Ed.), Dürtüsellik ve Dürtü Kontrol Bozuklukları (1,159-204). İstanbul: Kaknüs

Annagür, B. B. (2008). Depresyon hastalarında dürtü kontrol bozuklukları sıklığı. (Uzmanlık tezi). Çukurova Üniversitesi, Adana.

                                                                                    

Nida GÜLTEKİN

Balıkesir Üniversitesi-Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bölümü/ 2.Sınıf


İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.