Psikosomatik Bozukluklar Nedir, Belirtileri Nelerdir ?

psikosomatik ne demek, psikosomatik bozukluklar nedir, psikosomatik bozukluklar nedenler, psikosomatik bozukluklar belirtiler, psikosomatik bozukluklar tedavisi

Psikosomatik Bozukluklar Nedir, Belirtileri Nelerdir ?
06 Haziran 2017 Salı 12:25

Psikosomatik tabiri, "psyche" ruh ve "soma" beden sözcüklerinin birleşimiyle oluşmuştur. Bu tabir dualist bir şekilde ruh ve bedenin ayrılmaz bir bütün olduğunu benimser. Psikosomatik bozukluklar gerçekte fiziksel olmakla birlikte hastalığı ortaya çıkaran fiziksel anomalilerde, psikolojik faktörlerin(stres, aşırı duygusal uyarılma,kaygı, vb) etkili olduğu rahatsızlıklardır.

Psikosomatik bozukluklar DSM-III' de "fiziksel durumu etkileyen psikolojik faktörler" şeklinde yer alır.DSM-IV' de bu terim yer almaz. Tanılamada;gerçek bir tıbbi durum vardır.Psikolojik etkenler bu durumun iyileşmesinde gecikmeye neden olabilir, hastalığı geliştirebilir ve alevlendirebilir; tedaviyi zorlaştırabilir.Yine stres tıbbi durumun ortaya çıkmasında ve alevlenmesinde rol oynar.

Nedenleri

Psikosomatik hastalıkların kalıtımsal ve yapısal(kromozomun bozukluğundan organın işleyiş aksaklığına kadar) nedenleri hastalığın oluşmasında en temel paya sahiptir.

  "Psikolojik faktörler enfeksiyonlu hastalıklara olmasa da ülser, baş ağrısı, alerji, astım ve yüksek tansiyon gibi bazı fiziksel hastalıkların  gelişimine katkıda bulunur."(Morris, C., çev., 2002).Yapılan araştırmalar yaşamımızda hoşnut olmadığımız olayların, ifade edemediğimiz  duyguların stres ve kaygıya neden olarak bedenimizin ve organlarımızın işleyişini bozduğunu, bağışıklık sistemimizi de zayıflattığını  göstermektedir. "İfade edilmeyen duygular kendisine en yakın bir organ bularak organın çalışma mekanizmasında sorunlar oluşturmaya  başlar. Bu nedenle duygularını ifade edemeyen kişilerde bir organ dili oluşur. Kendilerini yaşadıkları hastalıkla ifade etmiş olurlar" (http://www.saglık.com/psikosomatik-hastalıklar/).Adeta bir mekanizmayı harekete geçiren düğme gibi vücudumuz yaşadığı psikolojik olumsuzluğa her seferinde başlata tıklayarak aynı tepkiyi verir. Bir süre sonra olumsuz duygu sonucu verilen fiziksel tepki kişinin kendi kontrolünden çıkar.Tüm bunların yanında olumsuz duygular sağlık davranışlarını değiştirir.Stresle karşılaştığı durumda aşırı yeme, alkole, sigaraya başvurma, madde bağımlısı olma, davranışları gösterebilir ki bu olumsuz sağlık davranışları bir süre sonra zararlı alışkanlıklara dönüşerek fizyolojik sıkıntılara neden olmaktadır.Ruh ve bedenin etkileşimi sonucu ele alınan bu hastalığın bir başka nedeni ise biyolojik, psikolojik ve sosyal bir varlık olarak ele aldığımız insanın içinde yaşadığı inanç, gelenek, ekonomik durum ve bunun gibi sosyal streslerden etkilenmesidir.

Bu nedenlere ek olarak, hastalığın nedenlerini açıklayan bazı kuramlar da mevcuttur:

Psikoanalitik Yaklaşım

Psikosomatik hastalıklar, kişinin iç dünyasında çözümleyemediği ya da ifade edemediği çatışmaların, duyguların, düşüncelerin bedensel belirtileridir.Bu yaklaşıma göre kişi yaşamında karşılaştığı problemlere bağlı olan stres ve kaygı duygularını, erken çocuklukta saplandığı dönemlerdeki fizyolojik belirtilere gerileyerek ifade eder.Şöyle ki oral dönemde saplanmış bir kişinin aşırı bağımlılık gereksinimiyle sürekli yeme isteği sonucu şişmanlık görülmesi ya da anal dönemde saplanmış birisinin stresle karşılaştığı dönemde spastik kolon(irritabl bağırsak yetersizliği) olması gibi.

Özgül Psikolojik Çatışma-Özgül Organ Kuramı

Franz Alexander tarafından geliştirilen kurama göre; özgül olarak kişinin bilinçaltında çatışma meydana getiren duygular fizyolojik olarak kendisine uygun özgül bir organa ulaşır ve öncelikle organın işleyişinde daha sonra da yapısında bozulmalara yol açarak hastalık oluşturur.Örneğin, çocuklarda ayrılık anksiyetesi sonucunda ağlamak hissi oluşur.Herhangi bir yolla ağlama isteği kısıtlanırsa, alerjik bünyeye sahip kişilerde bu durum bronşiyal astıma neden olabilmektedir.

Özgül Kişilik Yapısı-Özgül Hastalık Kuramı

Bu yaklaşım psikosomatik hastalıkların her birinin özgül birer kişilik özelliğiyle ilişkili olduğunu savunur.Yapılan çalışmalarda koroner kalp hastalığıyla aşırı hırs ve başarı düşkünlüğü olan kişilikler arasında bir bağlantı kurulmuştur.Aynı şekilde migren hastalarının obsesif kişilik yapısında, astım hastalarının bağımlı kişilik yapısında olduğu çalışmalar arasındadır."Greenwald (1984) gastrointestinal hastaları ve cilt hastalarıyla yaptığı araştırmada; gastrointestinal hastaların daha tepkisel tarzda olduğunu, cilt hastalarının ise daha duyarsız olduklarını belirtmektedir" (akt; Karslı, 2008).

Psikosomatik Bozukluklarda Sınıflandırma

"1- Deri ile ilgili olan hastalıklar: Egzema, ürtiker, eritroderma, nörodermatit, kaşıntı, kurdeşen, saçkıran, siğil, akne

2- Kas- iskelet-sinir sistemi ile ilgili olan hastalıklar: Eklem ağrıları, romatoid artrid, MS

3- Solunum sistemi ile ilgili olan hastalıklar: Bronşial astım," hiperventilasyon. Tüberkülozda ruhsal etkenler büyük rol oynasa bile psikosomatik bir has­talık sayılması tartışmalıdır"

4- Dolaşım ile ilgili olan hatalıklar: Koroner damar hastalığı, migren, yüksek ve alçak tansiyon

5- Sindirim sistemi ile ilgili olan hastalıklar: Mide ve duedonum ülseri, ülseroz kolit, spastik kolon, sinirsel kabızlık, sinirsel kusma, yeme bozuklukları

6- Endokrin sistemle ilgili olan hastalıklar: Tiroit bozukluğu, addison hastalığı, cushing sendromu, diabet,

7- Üretim- boşaltım sistemi ile ilgili olan hastalıklar: Aybaşı bozuklukları, kısırlık, cinsel soğukluk, cinsel güçsüzlük, enürezis, yalancı gebelik

8- Özel duyu organları ve diğer sistemlerle ilgili olan hastalıklar: Saman nezlesi gibi alerjik hastalıklar, tikler, kan hastalıkları, organ değişimleri, herpetiform bozukluklar

9- Baş ve ağrı: Ağızda uçuk ve ülserasyonlar, dişeti sorunları, diş çürükleri, Behçet hastalığı, Glokom, Kas gerginliği ağrıları, Vertigo" (http://www.giyasettinekici.com/blog/psikosomatik-bozukluklar).

Cilt Hastalıkları

"Deri iç ve dış dünya arasında önemli bir tampon görevi üstlenir.Bu nedenle gerek fiziksel gerekse duygusal uyaranlar karşısında görülür ilk tepkiyi deri vermektedir.Örneğin; korku durumunda deri rengi solarken, öfke durumunda kızarma meydana gelmektedir." (akt; Karslı, 2008). Freud derinin önemli bir libidinal organ olduğunu söylemektedir.Bebeklik döneminde annenin çocuğuna dokunması okşaması sevmesi çocuğa haz verir, sevildiğini hisseder.Bu durumun tersini düşünürsek de çocukluktan kalan olumsuz yaşantılar erişkinlik döneminde psikosomatik deri hastalıklarının ortaya çıkmasına sebep olabilir.

            "Kimi kişiler bilinç dışı öfke ve saldırganlık  kendine yönelterek yüzünü, derisini kaşıyabilir, kanatabilir. Kendini yaralaması ve kanatması bilinç dışı suçluluk ve cezalandırma eğilimleri için bir doyum aracı olabileceği gibi cinsel (libidinal) dürtüler için haz verici,boşalma yolu da olabilir. (...)Önemli bir yaşam olaydan sonra saçların ağarması ya da dökülmesi, gerginlik dönemlerinde sivilcelerin artması, eğindirimle (telkinle) siğillerin geçmesi gözlenen olaylardır" (Ünal, 1999: 39, 40).

Kas-İskelet-Sinir Sistemi Hastalıkları

Günlük yaşamın stresli akışında çoğu zaman sırt, boyun, eklem ağrılarından yakınırız.Aslında duygudurumsal olarak yaşadığımız kaygı, gerginlik kaslarımızın ve sinirlerimizin gerilmesine yol açarak bahsettiğimiz ağrı ve kasılmalara neden olmaktadır.

Solunum Sistemi Hastalıkları

"Solunum yolu, duygu ve davranışlarla ilgili duyarlı doku ve gözeleri içerir. Ağlama, emme, koklama, öksürme, aksırma gibi soluma ilgili işlevler doğumla birlikte başlar. Anksiyete durumlarında göğüste sıkışma, boğazda tıkanma, boğulma duygusu hava açlığı, sık soluk alıp verme ilk karşılaşılan yakınmalardır" (Ünal, 1999).

Dolaşım İle İlgili Hastalıklar

Dolaşım bozuklukları gerek kalıtsal gerek beslenme gerek de yaşamsal alışkanlıklarımızla yakından ilişkili olsa da büyük etken yaşadığımız duygu durumumuz.İçimize hapsettiğimiz hırlar, çatışmalar, tutkular psikosomatik anlamda dolaşım bozukluklarına neden olmaktadır."Güç yaşam olayları sonucunda kalp atımı hızlanır, kan basıncı yükselir, kalbin yükü artar. Süregen zorlardamar sertliğini hazırlamakta, agır zorlar damar kalp damar tıkanması ve ölümlerine neden olmaktadır. Örnegin; Vietnam savaşına katılan askerlerde arteriyosklerotik degişiklikler %45 oranında bulunmuştur" (Ünal, 1999).

Sindirim Sistemi Hastalıkları

"İleri yaşlarda baskı, zor, engellenme ve yoksunluk yaratan durumlarda sindirim sistemi ile ilgili ivedi tepkiler; ağız kuruluğu, boğazda tıkanma, yutkunma güçlüğü, kardiospasm, geğirme, bulantı-kusma, ishal-kabızlık, gaz gerginliği ve sancısı ile sindirim güçlüğüne, süregen tepkiler ise; sindirim organlarında yapı ve işlev bozukluklarına (fizyopatolojik-anatomopatolojik) neden olur"(Ünal, 1999).

Üreme-Boşaltım Hastalıkları

"Anksiyete durumlarında sık görülen yakınma ve belirtiler; idrar kesesinde dolgunluk duygusu, sık idrara çıkma gereksinimi idrarını kaçırma korkusu,kızlarda ise bunlara ek olarak;kasıklarda ağrılı kasılmalardır.Delikanlılık çağındaki kızlarda özellikle regl dönemlerinde; şiddetli psikojenik bunaltı sonucu ortaya çıkan kasık ağrıları akut karını düşündürebilir. Yapılan retrospektif çalışmalarda, bu çağdaki genç kızların akut apandisit tanısı ile karınlarının açıldığı ve %70-80 oranında iltihap olmadığı saptanmıştır" (Ünal, 1999:43).

Tedavi Süreci

Tedavi sürecinde en önemli basamak hastanın kendini tanıması, kendisinde stres ve kaygı meydana getiren durumları bilmesi, vücudunun bu gibi durumlarda verdiği tepkileri iyi analiz etmesidir ki tüm bunlar önleyici tedavilerdir.Tüm bunlardan daha önemli olan öncelikle sistem uzmanının tedavisidir.Bir sonraki basamakta grupla davranış terapisi, psikoterapi, gevşeme yöntemleri yer alır. Tedavi sürecini desteklemesi ve bütünsel bir iyileşme sağlaması açısından bağımlılık yapmayacak bunaltı azaltıcı ilaçlar kullanılabilmektedir.

Kaynakça:

Morris, C. (2002). Understanding Psychology (1) (H, Ayvaşık; M, Sayıl, çev). Ankara: Türk Psikologlar Derneği.

Karslı,E.(2008). Kişilerarası Tarz, Kendilik Algısı, Öfke ve Psikosomatik Bozukluklar (Yükseklisans tezi). Ankara Üniversitesi, Ankara.

Ünal, M. (1999). Psikosomatik Bozukluklar. Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı Ders Notları, 1  (7), 36-43.

Ekici, G. Psikosomatik Bozukluklar 4 Haziran 2017, http://www.giyasettinekici.com/blog/psikosomatik-bozukluklar/.

 (7 Aralık 2011). Psikosomatik hastalıklar nedir?.3 Haziran 2017, http://www.saglık.com/psikosomatik-hastalıklar/.

Nida GÜLTEKİN

Balıkesir Üniversitesi- Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik/2.Sınıf


İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.