Pavlov’un Köpek Deneyi

klasik koşullanma, şartlandırılmış koşullanma, pavlov köpek deneyi, pavlov deneyi, ivan pavlov klasik koşullanma deneyi, pavlov köpek deneyi

Pavlov’un Köpek Deneyi
13 Mart 2017 Pazartesi 09:25

Ivan Pavlov temel öğrenme kanunlarından klasik/şartlandırılmış koşullanmanın ilk temsilcisidir. Klasik koşullanma canlının doğal uyarıcılara verdiği doğal tepkilerin yapay uyarıcılara da aynı şekilde verilmesi şeklinde tanımlanabilir. Klasik/şartlandırılmış koşullanma sümüklü böcek gibi küçük bir organizmadan insan gibi çok daha karmaşık bir yapıya kadar hepsinde etkili bir öğrenme türüdür.

Rus bilim insanı yaptığı ünlü köpek deneyleriyle ününü duyurmuştur. Önceleri köpeklerin salya salgılaması üzerine fizyolojik araştırmalar yapan Pavlov bu durumun üstünde daha da yoğunlaşmıştır (Ceyhun ve Karagölge, 2002). Köpeklerin bakıcılarının getirdikleri yemekleri görünce ve yemek boyunca yoğun bir şekilde salya salgıladıklarını gözlemlemiştir. Hatta sadece eti gördüklerinde ve yerken değil eti getiren bakıcılarını görmeleri bile salya salgılamaları için yeterli olduğunu fark etmiştir. Basit gözüken bu doğal durum Pavlov’un deneyinin en önemli parçası haline gelmiştir.

Pavlov köpeklerin ete salgıladıkları salyanın aynı şekilde oluşumu için yapay bir düzenek hazırlamıştır. Deney ortamında öncelikle bakıcılar köpeklere et verirken Pavlov da olaya zil çalarak eşlik etmiştir. Bu durumda köpekler et yerken aynı zamanda sürekli zil sesini duymaya alışmışlardır. Zil sesi eşliğinde yemek yeme bir zaman sonra yerini farklı bir alışkanlığa bırakmıştır. Bu sefer de köpeklere et verilmeden önce Pavlov zil çalmaya başlamıştır. Diğer alışkanlığı oluşturma sürecinde olduğu gibi bunda da düzenli olarak köpekler önce zil sesini duymuş sonra da etin gelmesiyle eti yiyebilmişlerdir. Bu şartlar da köpekler tarafından edinilince Pavlov deneyinin son basamağına geçmiştir. Son olarak zili çalmış fakat köpeklerin eti görmeleri veya yemeleri gibi bir durumu söz konusu etmemiştir. Köpekler et görmemelerine rağmen sadece zil sesine bile ete salgıladıkları gibi yoğun salya salgılamışlardır.

Deney istenen sonucu vermiştir. Pavlov ve köpekleri psikoloji tarihine önemli bir katkıda bulunmuş ve şartlandırılmış koşullanma olarak adlandırdığımız bu kavramın tam anlamıyla keşfini sağlamışlardır. Köpeklerin doğal refleksi olan doğal etkene yani ete salgıladıkları salya Pavlov’un düzeneğiyle yapay etken olan zile de doğal etkene olduğu gibi aynı şekilde doğal refleksini göstermiştir (Türkçapar ve Sargın, 2012).

Pavlov’un yaptığı bu deney ününü duyurmaya başladıkça farklı alanlara da farklı fikirler vermeye başlamıştır. 2. Dünya Savaşı esnasında Sovyetler Birliği köpeklerin koşullanmasını kullanarak savaşın seyrini büyük oranda değiştirecek bir plan yaptı. Yine Ivan Pavlov’un kurduğu bir düzenekle köpekler önce uzun süre aç bırakılarak stratejiyi hatasız kılmak için çabalamışlardır. Uzun süre hiçbir yiyecek verilmeye köpekler karşılarında tanklar tanklarında altında et parçalarını bulacakları şekilde bir düzenin içine bırakıldılar. Açlığın verdiği etkiyle köpekler tankların altındaki et parçalarına koşmuşlardır. Bu düzenekte de köpekler tank ve et ilişkisiyle şartlandırılmıştır. Tankı gören köpekler artık onların altında et olacağına koşullanmış hale getirilmiştir. Peki bu durum 2. Dünya Savaşında nasıl kullanılmıştır ? Deney içerisinde de yapıldığı gibi uzun süre aç bırakılan köpekler üstlerine bombalar bağlanarak Sovyetlerin başa çıkamadığı Alman tanklarına karşı bir silah haline getirilmiştir. Savaş alanına salınan köpekler doğruca şartlandırıldıkları tankların altlarına koşmuşlardır ve Sovyetler tarafından tankın altındayken patlatılarak bomba görevi görmüşlerdir.

Kaynakça:

Ceyhun, İ., & Karagölge, Z. (2002). Kimya eğitiminde tezsiz yüksek lisans öğrencileri ile mikroöğretim. V. Ulusal Fen Bilimleri ve Matematik Eğitimi Kongresi. ODTÜ Kültür ve Kongre Merkezi. Ankara, 16-18.

Türkçapar, M. H., & Sargın, A. E. (2012). Bilişsel davranışçı psikoterapiler: tarihçe ve gelişim. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi, 1, 7-14.

Büşra Nur AKSOY 

İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi - Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik/3.sınıf


İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
Avatar
Ali Ender Aslan - 1 yıl önce
Pavloc 1936 yılında öldü nasıl olur 2.dünya savaşında katkıda bulunmuştur.
Misafir Avatar
Keko - 1 yıl önce @Ali Ender Aslan
Edison'da 1931'de hayatını kaybetti fakat ampulü hala kullanıyoruz