Tikler ve Tourette Sendromu Nedir, Belirtileri Nelerdir

tik nedir, tik belirtileri, tik kaça ayrılır, tikler nerelerde görülür, tikler nasıl tedavi edilir, tourette sendromu nedir, tourette sendromunun sebebi nedir,

Tikler ve Tourette Sendromu Nedir, Belirtileri Nelerdir
01 Şubat 2017 Çarşamba 18:44

Tik Nedir?

Aniden ortaya çıkan ve istemsiz bir şekilde gerçekleşen, belirli kalıplara uygun tarzda, hızlı ve tekrarlayıcı olarak meydana gelen hareketler veya seslerdir. Tiklerde hareketlerin ve seslerin yapılma sıklığı ve meydana gelme şiddeti kişiden kişiye ve zamana göre farklılaşmaktadır.

Tikler motor ve vokal/ fonik olmak üzere iki şekilde ortaya çıkmaktadır:

Motor tikler; vücudun bütün bölümlerinde oluşabilen ancak en yoğun şekilde yüz ve baş bölümünde, istem dışı ortaya çıkan hareketlerdir (Örn. Göz kırpması, yüz hareketleri, baş sallama).

Vokal/fonik tikler; istem dışı ortaya çıkan sesler, sözcükler ve gürültülerdir (Örn. hafifçe öksürme).

Genel olarak tiklerin başlangıcı 6-7 yaş civarında olmakla birlikte vokal/fonik tiklerin başlangıcının 11 yaşlarında olduğu görülmektedir. Yani vokal/fonik tikler diğer tiklere göre daha geç ortaya çıkmaktadır.

Dipnot: Tiklerde meydana gelen hareketler; obsesif kompulsif bozukluk, kriz, otizm, kalıplaşmış hareket bozukluğu ve hareket bozukluklarına bağlı olarak gelişen hastalıklardaki hareketler ile karıştırılmamalıdır.

Tikler, basit tikler ve karmaşık tikler olarak ikiye ayrılabilir:

1) Basit tikler;

Basit hareket tikleri; ani, kısa ve anlamsız şekilde oluşan hareketlerdir.

Bunlar; yüz şekilleri yapma, göz kırpıştırma, el çırpma, kafa, kol, bacak sallama, boyun esnetme hareketleri, ağız hareketleri ve omuz silkme şeklinde meydana gelmektedir.

Basit ses tikleri, istem dışı gelişen, ağız, burun ve gırtlaktan geçirilen hava ile oluşturulan ses ya da gürültü çıkarılması durumudur.

Bunlar; öksürme, boğaz temizleme, homurdanma, burun çekmedir.

2) Karmaşık tikler;

Karmaşık hareket tikleri, genellikle kasten yapıldığı düşünülebilir ve görülme süresi uzundur.

Bunlar;  hareketleri taklit, insanlara dokunma, toplumda ayıp sayılacak hareketlerin tekrarı elbise çekiştirme, nesnelere dokunma şeklinde görülür. Ayrıca,

*“Kopropraksi: Müstehcen işaretler yapma.

* Palipraksi: Aynı hareketlerin birçok defa tekrarlaması.” (Ak ve diğerleri, 2011: 89).

Karmaşık ses tikleri;

Ekolali: Başkasının söylediği sözlerin tekrarlanması. 

* Palilali: Kendi söylediği sözleri tekrarlama.

* Leksilali: Okuduktan sonra kelimeleri tekrarlama.

* Ekofenomen: Başkalarının çıkardıkları seslerin, kelimelerin veya hareketlerin tekrarlanmasıdır.

* Koprolali: Küfürlü ve ayıp sözlerin tekrarlanmasıdır, ayrıca koprolali vokal tik grubunda yer almaktadır.” (Ak ve diğerleri, 2011).

“Koprolalinin ortalama 13-14 yaşında başladığı ve tiklerin başlangıcından 6-35 yıl sonra da görülebildiği belirtilmiştir.” (Toros, Tot ve Avcı, 2002: 188).

Tiklerin Görüldüğü Yerler:

-Yüz kaslarının sürekli hareketi,

-Gözün alt kapağının aşağıya doğru sürekli hareketi,

-Göz kapaklarının aşırı açılıp kapanması,

-Göz kırpmalar,

-Yanak kaslarında meydana gelen tikler,

-Boyun kaslarında meydana gelen tikler,

-Sinirsel kökten gelen öksürmeler biçiminde meydana gelen tikler,

-Gereksiz yere sürekli burun çekme,

-Yutkunma ve yutar gibi harekette bulunma,

-Boğaz temizler gibi hıçkırmak, boğaz temizlemeye zorlama tikleri,

-Omuz silkmek,

-Parmak çatlatmak,

-Dizini ve ayaklarını sallamak,

-Sık sık gözlerini alışılmamış şekilde ayırmak,

-Kollarını ve ayaklarını sallamak,

-Karın kaslarını kasma ya da ayak parmağını çıtlatma gibi dışarıdan görünmeyen şekilde

-Kulakları oynatma, kaşları sık sık kaldırıp indirme şeklinde görülebilirler.

Tikler organik ya da psikolojik sebeplerle ortaya çıkabilirler. Eğer tikler kalıcı özellik gösteriyorlarsa organik sebeplerden kaynaklanıyor demektir ve zamanla tourette bozukluğu gelişebilir.

Tourette Sendromu Nedir?

Tourette sendromu, ilk olarak 1825 senesinde anlatılmış olup ismini 1885’te Fransız doktor Georges Gilles de la Tourette'den almış nöropsikiyatrik bir bozukluktur.

Nörolojik bulgularla birlikte psikiyatrik bulguları da bünyesinde barındırıyor olmasından dolayı nöropsikiyatrik bir bozukluk olarak ele alınmaktadır.

“Tourette sendromu (TS) ritmik özelliği olmayan ani, hızlı, istemsiz ve yineleyici motor-vokal tiklerle karakterize bir nöropsikiyatrik bir bozukluktur.”(Özcan ve diğerleri, 2011:44).

Tourette Sendromu  Görülme Sebebi:

Tourette sendromu aileden kaynaklı nöropsikiyatrik bir bozukluk olmakla birlikte kalıtımın nasıl gerçekleştiğine dair kesin bilgilere ulaşılamamıştır.

Tourette sendromunun belirtilerinin stresle doğru orantılı bir şekilde arttığı gözlenmiştir.

“Etiyolojisinde (neden bilimi) immünolojik (bağışıklık bilimi ile ilgili), genetik, epigenetik (kalıtımsal), hormonal ve çevresel faktörlerin rol oynayabileceği bilinmektedir.” (Özcan ve diğerleri, 2011:44).

Tourette Sendromu Ana Semptomları:

Yoğunluğu ve meydana gelme hızında sürekli bir değişim meydana gelen ve bir yılı aşkın sürede kendini gösteren motor ve vokal/fonik tiklerle karakterize olmuştur. Fakat motor ve vokal tiklerin bir arada gerçekleşmesi gibi bir zorunluluk yoktur.

Tourette sendromuna genel olarak bakıldığında erken çocukluk döneminde göz kırpma şeklinde kalıcı olmayan basit motor tiklerle ortaya çıktığı görülmektedir. Fakat bu motor tikler sadece göz kırpma şeklinde değil, vücudun diğer bölgelerinde de kendini gösterebilmektedir. Motor tikler bazı vakalarda kompleks bir şekilde ya kendine zarar verici bir biçimde ortaya çıkabilmektedir.

Vokal tikler ise genel olarak basit karakterde olup motor tiklere göre 1-2 yıl daha geç ortaya çıkmaktadır.

“Tourette Sendromunun belirtilerinin enfeksiyon, inme, ilaç kullanımı gibi tanımlanabilir nedenler sonrasında da ortaya çıkabildiği bilinmektedir.” (Sabuncuoğlu ve diğerleri,2005:197)

Tourette Sendromu Başlangıcı:

Genel olarak erken çocukluk döneminde kalıcı olmayan basit motor tik nöbetleriyle başlayan ve sebebi hala kesin olarak belirlenemeyen kompleks bir nöropsikiyatrik bir bozukluktur.

Klinik  Özellikler ve Eş Tanılar:

Tourette Sendromlu hastaların büyük çoğunluğunda eşlik eden başka bozuklukların da görüldüğü gözlenmiştir. Bu bozukluklardan en sık görüleni dikkat eksikliği/hiperaktivite bozukluğu olup bu bozukluğu obsesif kompulsif bozukluk ve depresyon takip etmektedir.

“Bununla birlikte Tourette Sendromlu hastaların önemli bir bölümünde antisosyal davranış, uygunsuz cinsel aktivite, teşhircilik, agresif davranışlar, uyku bozuklukları ve kendine zarar verme davranışları da görülmektedir.” (Ak ve diğerleri, 2011: 89).

Erkek hastalarda Tourette Sendromuna eşlik eden bozukluklara daha sık rastlanıldığı belirtilmektedir.

Tourette sendromunun karakterize olduğu basit motor ve vokal/fonik tiklerin haricinde koprolali, kopropraksi, ekolali, ekopraksi, ekofenomen, palilali, palipraksi (bu kavramlar karmaşık tikler başlığı altında açıklanmıştır) kekeleme ve nesnelere/vücut kısımlarına dokunma ihtiyacının görülebileceği belirtilmektedir.

Sendromun görülmeye başlandığı yaş ne kadar küçük olursa o kadar ciddi bir ilerleme göstereceği bildirilmektedir.

“Ergenlik döneminde Tourette sendromlu vakaların büyük çoğunluğunda tiklerin şiddetinin   azaldığı bildirilmiştir. Diğer çocuklara göre gelişimsel bozukluk, dikkat eksikliği/ hiperaktivite bozukluğu, öğrenme bozukluğu ve yıkıcı davranış bozukluklarının daha sık görüldüğü tanımlanmıştır. Toyrette sendromlu vakalarda ergenlik ve erken erişkinlik döneminde obsesif kompulsif bozukluk ve depresyon görülme sıklığının daha fazla olduğu bildirilmiştir.” (Ak ve diğerleri, 2011:90).

Genel olarak tourette sendromu ve obsesif kompulsif bozukluk bir arada görülmektedir ve bu durum aralarındaki ilişkinin ne kadar güçlü olduğuna işaret etmektedir. Bununla birlikte Tourette sendromuna sahip vakalar incelendiğinde obsesif belirtilerin görülmeye başlamasının daha erken yaşlara dayandığı görülmektedir.

Tikler Hangi Durumlarda Artmakta ya da Azalmaktadır?

Arttığı durumlar;

  Aşırı stres halleri, kaygı seviyesinde artış görüldüğü durumlar, yorgunluk, üzüntü, birey açısından önem arz eden olaya katılmak, topluluk karşısında görev almak gibi durumlar.

Azaldığı durumlar;

  Bireyin zevk aldığı bir faaliyetle uğraşması, alkol alımı, dinlenme gibi durumlar.

Tikler Nasıl Tedavi Edilir?

Tedaviden olumlu bir sonuç elde edebilmek açısından tedavinin sürekliliği oldukça önemlidir. İlaç tedavileri( psikiyatrist takibinde olmalı), eğitimler, destekleyici nitelikteki psikoterapiler tiklerin görülme durumlarına göre uygulanmaktadır. Kronik motor tikler için ilaç tedavisine ihtiyaç duyulmamaktadır. Tedavide bireyin çevresindeki kişilerin bilgilendirilmesi ve çevresindeki kişiler tarafından desteklenmesi oldukça önemlidir.

Tik bozukluğuna eşlik eden bozuklukların( Dikkat Eksikliği ve Hipertaktivite Bozukluğu, Obsesif Kompulsif Bozukluk, depresyon ya da bipolar bozukluk) tedavi edilmesinin tiklerin tedavi edilmesine oldukça önemli katkısı bulunmaktadır.

Kaynakça:

Ak, M. , Uzun, Ö. , Özmenler, K. N. , Cöngeloğlu, E. , Bozkurt, A. , Özşahin, A. (2011).    Tourette sendromlu olgularda nöropsikiyatrik bulgular. Gülhane Tıp Dergisi, 53(2), 89-93.

Sabuncuoğlu, O. , Ekinci, Ö. , Ölçer, S. , İsmail, N. , Berkem, M. (2005). Kabakulak meningoensefaliti sonrasında gelişen tourette sendromu: Bir olgu sunumu. Klinik Psikiyatri, 8, 197-200.

Toros, F. , Tot, Ş. , Avcı, A. (2002). Çocuk ve ergenlerde tourette bozukluğu: Sosyodemografik, klinik özellikler ve eştanılar. Türk Psikiyatri Dergisi, 13(3):187-196.

Özcan, Ö. , Yüksel, T. , Elbozan, B. , Güngör, S. (2011). Kabakulak meningoensefaliti sonrası gelişen tourette sendromu: Bir olgu sunumu. İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 18(1), 44-46.

Aylin TUFAN

Eskişehir Osmangazi Üniversitesi- Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bölümü/ 3. sınıf


İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.