Psikolojik İmha: Mobbing Nedir, Nedenleri

mobbing, mobbing nedir, mobbing nedenleri, mobbing türleri, mobbing ile mücadele, mobbing ile mücadele, mobbing süreci, mobbing örnekleri, mobbing nasıl olur, mobbingin nedenleri nedir

Psikolojik İmha: Mobbing Nedir, Nedenleri
16 Haziran 2017 Cuma 11:55

1.Şiddet Nedir?

Çok kez bir öğretmenin öğrencisini arkadaşlarının gözü önünde küçük düşürdüğüne, birkaç öğrencinin bir öğrenciyi köşeye sıkıştırıp tehdit ettiğine, bir patronun çalışanına hakaret ettiğine  tanık olmuş belki de bizzat bu durumların baş kahramanı olmuşuzdur. Bahsettiğim tüm bu davranışlar ‘şiddet’ in yansımalarıdır.Mobbingin ne olduğundan bahsetmeden önce şiddetin ne olduğunu açıklamanın yerinde olacağını düşünüyorum.Peki nedir şiddet?

Şiddet; insanların isteklerini yerine getirmeleri için karşısındaki kişi veya kişilere çeşitli düzeylerde güç uygulaması, baskı yapması, kaba kuvvet göstermesi olarak tanımlanmaktadır (Kocacık, 2001).Saldırganlık güdüsü şiddetin temelini oluşturmaktadır. Var olan saldırganlık duygusunun şiddete dönüşmesi ise kültürel, bireysel, psikolojik ve nörolojik etkenlerin etkileşimiyle mümkün olmaktadır.

Şiddet farklı şekillerde meydana gelmektedir. Bunları aşağıdaki gibi sınıflandırabiliriz:

- Fiziksel şiddet: Bedensel güç kullanımı sonucunda ortaya çıkan şiddet türüdür.

- Duygusal şiddet: Mağduru sindirmeyi amaçlayan, kişinin kendine güveninin azalmasına neden olan şiddet türüdür.

- Cinsel şiddet: Mağduru cinsel davranışlara zorlamak, ona boyun eğdirmek gibi davranışları içeren şiddet türüdür.

- Ekonomik şiddet: Kişinin ekonomik özgürlüğünün elinden alınması veya kişiyi maddi kaynak olarak kullanılması sonucu oluşan şiddet türüdür.

- Siber şiddet: Telefon, bilgisayar, dijital kameralar aracılığıyla kişinin taciz edilmesi, şahsi bilgilerinin kullanılması ve yayınlanması sonucu oluşan şiddet türüdür (Polat, 2016).

2. Psikolojik Şiddet Türü Olarak Mobbing ve Mobbing Nasıl Olur ?

Mobbing nedir sorusuna gelecek olursak: İngilizce ‘ mobile vulgus’ kelimelerinden türeyen ‘mob’ kelimesi başıboş kalabalık, çete anlamlarını taşımaktadır (Altuntaş, 2010).

 İlk olarak bilim insanı Lorenz tarafından büyük hayvanların küçük hayvanları tehdit etmesi için kullanılmıştır. Doktor Heinemann ise bu  tanımı okullarda çocukların birbirleri üzerindeki yıkıcı hareketleri için kullanmıştır.

 Çalışma psikoloğu Leymann’ a göre günümüzdeki anlamıyla mobbing kişi ve gruba yönelik düşmanca davranışları barındıran, kişiyi  sindirmeyi amaçlayan ve onu çaresiz bırakan, dışlanmış bir duruma iten duygusal saldırıdır’ (Altuntaş, 2010).Leymann’a göre bu yıkıcı ve  saldırgan davranışlar okullarda, işyerlerinde veya hiyerarşik bir yapılanmanın olduğu örgütlerde var olabilir. Ancak mobbing kavramı  günümüzde daha çok işyerlerinde maruz kalınan yıkıcı davranışları kapsamaktadır.

İşyerlerinde yapılan her olumsuz davranış mobbing değildir. Bir davranışın mobbing olarak adlandırılması için şu kriterleri taşıması gerekir:

> Hedefe yönelik düşmanca tavırlar içermeli,

> İşyerinde gerçekleşmeli,

> Davranışlar kasıtlı olarak yapılmalı ve sürekli olarak devam etmeli,

> Mağduru psikolojik, zihinsel olarak zedelemeli’ dir (Yılmaz ve Kaymaz, 2014).

Mobbing kültür ve statü farkı olmadan işyerinde herkesin karşılaşabileceği bir olgudur. Mobbing büyük çoğunlukla kar ve işyeri verimliliğini önceliği olarak benimsemiş, etkili iletişimin olmadığı, örgüt içindeki çatışmaların etkili yollarla çözülemediği kurumlarda görülmektedir.

2.1. Mobbingin Nedenleri Nelerdir ?

Mobbing tek bir nedene bağlı olarak ortaya çıkmamaktadır. Bu sebeple mobbingin nedenlerini şu başlıklarla sınıflandırabiliriz:

I) Kişisel nedenler: İşyerinde çıkan bir anlaşmazlığın kişiselleştirilmesi ve mağdurun yaptığı işe veya işyerindeki genel davranışlara da yansıtılması sonucu mobbing ortaya çıkabilir.

II) Kurumsal nedenler: Kurumlardaki hiyerarşik yapının kötüye kullanılması, yönetim becerisinin zayıflığı, etkili çatışma becerisinin eksikliği, rekabetçi bir çalışma ortamı gibi unsurlar da mobbingin başlıca nedenlerindendir.

III) Sosyal nedenler: Toplumun benimsediği değerler de mobbinge zemin hazırlamaktadır. Güçlünün zayıfı ezme hakkına sahip olduğu algısı, kişiye gereğinden fazla sorumluluk yüklenmeye çalışılması, işbirliğiyle çalışma anlayışının olmaması sosyal nedenler arasındadır.

IV) İşyerinin .fiziksel koşullarından kaynaklanan nedenler: Fiziksel nedenler doğrudan psikolojik tacizi etkilememekte ancak mobbinge zemin hazırlamaktadır (Yılmaz ve Kaymaz, 2014).

 2.2. Mobbing Süreci

 Mobbing süreci dinamik bir yapıya sahiptir ve zorba tarafından başlatılır. Leymannmobbing sürecini 5 boyutta incelemiştir:

 1) Kritik olaylar: Genellikle mobbingi tetikleyici bir olaydır.

 2) Saldırgan eylemler: Yıkıcı davranışların aktif olarak meydana geldiği eylemlerdir.

 3) Yönetimin devreye girmesi: Daha önce anlaşmazlık yaşanmış kişinin yavaş yavaş damgalanmaya başlaması ve yönetiminde bu konuda  tarafsız davranmamasıyla sonuçlanır. Yönetim işyerindeki mobbingi görmezden gelir.

 4) Dışlama: Mağdurda işyerindeki arkadaşlarına  karşı güvensizlik, uykusuzluk, çökkünlük belirtileri gibi durumlar görülmeye başlar. Kişi bu  aşamada profesyonel yardım almaya ve adaletsiz bir dünyada yaşadığını düşünmeye başlamıştır. Çoğunlukla işten ayrılmayla  sonuçlanmaktadır.

 5) İşine son verilme: İşten ayrıldıktan sonra kişideki duygusal gerilim ve uykusuzluk gibi psikosomatik belirtiler yoğunlaşır. Kişi üzerindeki bu  baskı Travma Sonrası Stres Bozukluğunu tetikleyebilir ve çökkün ruh halini daha ileri boyutlara taşıyabilir (Altuntaş, 2010).

2.2.1. Mobbing Süreci İçinde Rol Oynayanlar

Mobbing sürecindeki roller üç başlık altında incelenebilir:

I) Mobbing uygulayanlar: Eleştirici, saldırgan, şişirilmiş bir özgüvene sahip kişiler olarak ortaya çıkabilir.

II) Mobbing mağdurları: Yalnız, çok başarılı, farklı biri gibi görülen kişiler mobbing mağduru olabilirler. Daha önce de bahsettiğimiz gibi statü, kişi farkı olmadan herkes mobbinge maruz kalabilir.

III) Mobbing izleyicileri: Süreçte doğrudan yer almayan ancak bu süreci dışardan gözleyen, bu olumsuzluğa maruz kalan bazen de bu sürece destek veren kişilerdir (akt. Altuntaş, 2010).

3. Peki Yaygın Mobbing Davranışları Nelerdir?

 - Mağdurun sürekli eleştirilmesi

 - Fiziksel ve psikolojik olarak tahrip edilmesi

 - Sözel tacizde bulunulması

 - Cinsel imalarda bulunulması, taciz edilmesi

 - Güvensizlik nedeniyle görev ve yetki verilmemesi

 - Aşağılanması, yokmuş gibi davranılması

 - Aslı olmayan dedikodular üretilir ve itibarı zedelenmeye çalışılır.

4. Mobbingi Önlemek İçin Neler Yapılabilir?

- Çalışanların görev ve sorumlulukları açıkça belirlenmelidir.

- Tutarlı, adil, etik bir yönetim tavrı sergilenmelidir.

- Çalışma ortamı hakkında tüm çalışanların fikirleri alınmalı, sağlıklı bir tartışma ortamı yaratılmalıdır.

Kaynakça:

Kocacık, F. (2001). Şiddet olgusu üzerine. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi. 1(2), 1-8. http://eskidergi.cumhuriyet.edu.tr/makale/88.pdf

Polat, O. (2016). Şiddet. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 22 (1), 15-34. http://dergipark.gov.tr/maruhad/issue/27591/290653

Altuntaş, C. (2010). Mobbing kavramı ve örnekleri üzerine adlı bir çalışma. Journal Of Yasar Universitesi. 18(5), 2995-3015. http://dergipark.ulakbim.gov.tr/jyasar/article/view/5000066095/5000061601

Yılmaz, H., Kaymaz, A. (2014). Kurumsal bir risk unsuru: mobbing (işyerinde psikolojik taciz) . Denetişim, 14(14), 73-80. http://dergipark.gov.tr/download/article-file/208747

Feyza SALI

Marmara Üniversitesi- Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bölümü/ 3. Sınıf


İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.