Katarsis Nedir ve Etkileri Nelerdir?

katarsis nedir, katarsis ne demek, freud ve katarsis, psikanaliz ve katasis, katarsis tanım, freud katartik yöntem

Katarsis Nedir ve Etkileri Nelerdir?
25 Aralık 2016 Pazar 17:24

Ünlü Türk filmi Vavien’in kendisinden ünlü repliğidir “İçine atıyon, atma.” Kendini ifade etmekten çekinen, anlaşılmayacağını düşünen, öyle ya da böyle belli korkuları neticesinde susan, sözcüklerini ve hislerini baskılayan insanlara bir sesleniş, bir serzeniş niteliğindedir aslında. Baskılanan duygular zamanla daha da büyüyen, içinden çıkılmaz hale gelen ve çözülmesi zor duygular olup çıkıverir. Depresyon, panik atak, anksiyete gibi uzun vadeli zararları bir yana, bir görüşe göre beklenmedik anlardaki çözülmelerle etkileri yok edilebilir ve kişi söz konusu duygulardan ‘arınabilir’. Örneğin yaşadığınız acı bir olay sonrası duygularınızı gizlemeye çalışıp çevrenize “Ben iyiyim.” mesajı vermeye çalıştığınızı hatırlayın. Muhtemelen trajik bir film izler ya da kitap okurken birdenbire ağlamaya başladınız ve duygusal bir boşalma yaşadınız. Bu çözünme Aristo’nun Poetika’sından beri “katarsis” olarak isimlendirilmiş ve Freud’un çalışmalarıyla şekillenmiştir.

Katarsis, Yunanca “temizlenme, arınma” anlamındaki kavram; aynı zamanda psikanalitik bir tedavi yöntemidir. Psikanaliz öğretisinde bireyin geçmişteki travmatik yaşantısının rahatsızlık verici duygu yüklerini makul bir boşaltım alanına bırakarak rahatlaması ve arınması öngörülerini içerir.

Katarsisin Tarihi:

İlk kez milattan önce 350 yıllarında ünlü düşünür Aristoteles Poetika’da katarsis kavramından bahseder. Ona göre trajedi, yarattığı korku ve merhamet (akt; Köşker Güzel, 2012) duyguları aracılığıyla kişileri sahnede sergilenen hislerden arındırma işlevi görür ve böylelikle katarsis insan ruhunda pozitif bir etki yaratmış olur. Psikanalizin kurucusu Freud ise katarsisi Aristo’nun trajedi’sine atıfta bulunarak incelemiş ve kendi kuramında kullanmıştır. Ayrıca psikanalizin tarihteki ilk hastası Anna O.’ya uygulanan tedavi yöntemi aynı zamanda “katartik yöntem” ismiyle anılan ilk vaka olmuştur (Köşker Güzel, 2012).

Katarsis Olumlu Etkiye mi Sahip?

Katarsisin, bireylere sağladığı etki üzerine doğrudan bir çalışma bulunmayıp muallakta bir konu olduğunu söylemek mümkündür. Öyle ki, Burger (2006) duyguları ‘uygun’ tanımına girebilecek zararsız hedeflere yönlendirmek gerektiğine inanan geleneksel görüşün tamamen yanlış olduğunu söylemekte; aktardığı deney sonucuyla hipotezini desteklemektedir. Örneğin öfkelendiği kişiyi düşünerek kum torbasına vuran veya bağırarak karşısındaki deneği yumruklayan bir insan katarsis yaşayarak gerginliğini atar ve bulgulara göre kendini iyi hisseder. Bu olumlu olan ‘iyi hissetme’ hali ise davranışların tekrar göstermesine neden olan bir sonuçtur ve dolayısıyla katarsis saldırgan davranışı azaltmak yerine aksi şekilde çoğaltmaya neden olabilir.

Bir başka görüşün sahibi Feshbach (akt; İşçibaşı, 2002) ise şiddet içerikli yayınlar izleme örneğinden gitmiş ve dolaylı yoldan edinilen tecrübelerle katarsisin olumlu sonuçlara yol açtığını söylemiştir. Feshbach’ın kuramına göre saldırgan içerikli bir televizyon yayını izleyen birey şiddeti dolaylı şekilde tecrübe etmekte ve içindeki nefret duygularını zararsız biçimde boşaltmaktadır. Başka bir deyişle, şiddet içerikli yayınlar izlemek günlük yaşamda şiddete yönelimin olmaması yahut var ise engellenmesi gibi ciddi bir görev üstlenmektedir (İşçibaşı, 2002).

Tüm bu farklı bakış açılarının yanı sıra, bireyin güçlükle zapt edilmiş ya da doğrudan farkında olmadığı duygularının -terapötik koşullarda- açığa çıkarılarak boşaltılmasının (katarsisin) iyileştirici etki yarattığı; bu iyileştirici etkininse bilhassa yaşadığı bir kayıp neticesinde yasını tutamamış ya da bir konuda suçluluk duygusuna kapılmış bireylerde görüldüğü ve arınma sağladığı da bilinmekte ve kabul görmektedir.

Kaynakça:

Burger, J. M. (2006). Kişilik. İstanbul: Kaknüs Yayınları.

İşçibaşı, Y. (2002). Medyada şiddet konusunda bazı sorular. Kurgu Dergisi. 19(1), 47-52.

Köşker Güzel, N. H. (2009). Sahnedeki yitim: Vahşi batı. Edebiyat ve Bilim-I Uluslararası Sempozyumu, Ankara.

Beyza KARAKAN

Hasan Kalyoncu Üniversitesi - Psikoloji Bölümü/2.sınıf


İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.