Farklı Bir Bilinçdışı: Kitle Psikolojisi

kitle psikolojisi nedir, kitle psikolojisi kuramları, kitle psikolojisi reklamcılık, sosyal psikoloji ve reklamcılık, Gustave Le Bon

Farklı Bir Bilinçdışı: Kitle Psikolojisi
13 Kasım 2016 Pazar 22:05

“Kitleler insanlık tarihinde pek büyük roller oynamışsalar da bunların etkileri bugünkü kadar önemli olmamıştır. Kitlelerin bilinçsiz hareketlerinin, bireylerin bilinçli eylemleri yerine geçmesi çağımızın en önemli özelliğidir.” (Le Bon)

Kitle psikolojisinden bahsederken akla gelen ilk isim Gustave Le Bon’dur. Le Bon yaşadığı çağın Fransa’sından hareketle kitle psikolojisi üzerine çeşitli çalışmalar yapmış ve bu çalışmalarını, düşüncelerini “Kitleler Psikolojisi” adlı eserinde toplamıştır. Le Bon’a göre kitle psikolojisinde; bu topluluğu yaratan bireylerin bireysel farklılıkları tek bir potada eritilir. Bir bütünken, tek bireyken düşüneceği ve davranacağından farklı davranışlara yönelen her bir birey birbiriyle etkileşerek kaynaşmış yapıda her bir bireyden çok farklı bir kitle oluşturur. Freud’un anlatımından Le Bon’un fikirlerine bakacak olursak, kitlede yer alan bireyde;

* Bireysel yolla edinilmiş özellikler kitle içerisinde silinir.

* Tüm bireylerde aynı özellik gösteren bir bilinçdışı oluşturulur.

* Kitlede bulunan her bir bireyin farklılıklarından farklı, kaynaşmış bir kitle oluşur.

* Birey kitle içerisinde kendine ait olmayan pek çok özellik kazanır.

Kitleleri tehlikeli yapan bir diğer özellik ise, bireyin bastırdığı içgüdüsel birtakım davranışlarını kitleden güç alarak ortaya çıkartmasıdır. Freud’a göre bu, kitlesel sorumsuzluktur. Birey artık davranışlarının bilincinde değildir, bir çeşit hipnoz altındadır. Bu hipnozda, temeli saldırganlık olmak üzere, pek çok eyleme yönelebilir. Telkin yöntemiyle aldığı güçten hız alan birey, herhangi bir kitle içinde olmayan, tek bir bireyden daha durdurulamaz, daha bilinçsiz ve tehlikelidir (Freud,1975). Kitlelerin özelliklerinin bazılarını listeleyecek olursak:

* Kolay kışkırtılmak

* Kızgınlık, kontrolsüz öfke

* Bireysel kararlarını verme ve eleştiri yetersizliği

* Duygularındaki abartılar

* Telkine kapılma ve çabuk inanma

* Bilinçaltı ve bilinçdışı ile yönetilme (Le Bon,1997).

Kitlelerin etkilendiği uzak ve yakın etmenler ise şöyle sıralanabilir:

* Irk: Le Bon (1997)’a göre ırk etmeni kitleler üzerinde en önemli etmendir. Etkisi tarih boyunca diğer tüm etmenlerden daha fazla olmuştur. Irk kitlelerin temel taşlarını oluşturarak onların yargı güçlerine derinden etki eder.

* Gelenekler: Geçmişin birer formu olan gelenekler aynı zamanda kitlenin en derin arzularını ve en derin kayıplarını kayıt altında tutar.

* Politik ve Toplumsal Konular: Süregelen ya da günlük değişebilen tüm toplumsal konular kitlelerin temel itici kuvvetleri arasındadır.

* Öğretim ve Eğitim Biçimi: Gelenekler, gelecekten beklenenler, ırksal temeller, devletin idaresi gibi pek çok konu eğitim ile kitlelere aktarılır. Bu nedenle eğitim kitlelerin oluşumunda önemli bir yere sahiptir.

* Vaatler - Hayaller: Kitleyi oluşturan her bireye vaat edilenler ve bu bireylerin kitle amacıyla örtüşen tüm hayalleri kitlesel hareketin temel etmenlerindendir.

* Kitle Önderleri: Tüm kitlesel hareketler bir önder etrafında birleşir. Bu önder kitle bireyleri ile ortak ideali sağlayabilen, onlarla yürüyebilen fakat ulaşılamaz mükemmellikte, yetkinlikte bir bireydir.

Le Bon’a göre kitleler şu şekilde iki alt başlığa ayırılır:

* Homojen Kitleler

* Heterojen Kitleler

Homojen kitleler, formal olarak oluşturulmuş gruplardır. Bu gruplarda ast-üst ilişkisi ve belirli ödevler vardır.

* Mezhepler

* Kastlar (askeri, siyasi)

* Sınıflar (orta gelir, köylü vb.)

Heterojen kitleler, bireylerin kısa süreli görevleri olan gruplardır.

* Jüriler

* Parlamento

* Meclis

* Amaçsız kalabalıklar gibi (Le Bon,1997).

Freud ise bu durumu günümüzde popüler bir kavram olan “sürü psikolojisi” ile açıklamıştır. İlk insan topluluklarından beri, kitle içindeki sosyal, siyasi, maddi, manevi tüm sorunları çözmek için gücü elinde bulunduran çoğunlukla fiziksel güce sahip eril bireylerin yönetimi altında yaşayan insan sürüsü için günümüzde de pek bir değişim olmamıştır.

19. yüzyıldan başlayarak günümüz modern dünyasına tarihi, siyasi, sosyal pek çok etmenden etkilenerek gelmiş olan kitle psikolojisi kavramı, kitlelerin olumsuz özelliklerini vurgular. Politik iktidarlara, medyaya ve bilim insanlarına görünen kitle; saldırgan, vahşi ve her yeri yerle bir eden kötü, gözü dönmüş bir kitledir (Kayaoğlu, 2003).

Le Bon da kitleyi olumsuz yönü ile resmeder fakat Le Bon kitlesel eylemlerin değişkenliğini de göz ardı etmez. Ona göre kitlesel eylemler mertlikten-kaotik eylemlere çok ince bir çizgi ile dönüşebilir.

Kaynakça:

Freud, S. (1975). Kitle psikolojisi. İstanbul: Bozak. Le Bon, G. (1997). Kitleler psikolojisi. İstanbul: Hayat.

Kayaoğlu, A.G. (2003).  Kitlenin psikolojisi ya da sosyal psikolojinin “kitlesi”:Kitlede yeni bir anlayışa doğru. Kurgu Dergisi. 20, 205-218.

Elif İrem ERDEMİR

Yıldız Teknik Üniversitesi - Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bölümü/2.sınıf


İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.