Psikoterapide Etik İlkeler

terapide etik ilkeler nelerdir, etik karar verme süreci nasıl işler. Terapide mesleki çalışmalarda temel oluşturan bir nevi kanun niteliğinde kurallar ve konular vardır.

Psikoterapide Etik İlkeler
13 Eylül 2017 Çarşamba 22:48

Psikoterapide Etik İlkeler 

Psikolojik danışma ve rehberlikte mesleki çalışmalarda temel teşkil oluşturan ve etik ilkeler hakkında bir nevi kanun niteliğinde kurallar ve konular vardır. Etik konuların oluşmasının nedeni; mesleği icra ederken uygun kararlar verilmesi ve güçlü bir temel oluşması için etik kurallar ihtiyaç duyulmaktadır. Etik kuralların mesleğe yansıdığı olumlu tarafları vardır. Bunlar; danışmanın ihtiyaçları ile danışanın ihtiyaçlarını aynı dengeye getirmek, etik kurallara uygun kararlar almak, danışanları danışma süreci hakkında bilgilendirmek ve benzeri konularda iki taraflı ilişkilerin sağlıklı bir şekilde yürümesini sağlamak adına etik konulara yer verilmektedir (Ergene, T., çev., 2008).

Amerikan Psikolojik Danışma Derneği (ACA) tarafından belirlenen psikolojik danışma ve rehberlik alanı için ortaya konulan etik kuralları yayınlanmıştır. Türkiye'de ise 1995 yılında Türk PDR-DER tarafından yayınlanmış olan psikolojik danışman ve rehberlik yapan bireylere kılavuz niteliğinde kitapçık çıkarmıştır (Daştan ve Yalçın,2007).

Temel İlkeler Nelerdir?

Psikolojik danışmanlık ve Rehberlik hizmetlerinde çalışanlar mesleklerini en iyi şekilde icra etmeleri için belirlenen temel ilkeler vardır. 6 tane başlıca temel ilke ise yetkinlik, dürüstlük, duyarlı ve saygılı olmak, bireysel ve kültürel farklılık, toplumsal farklılık, mesleki ve bilimsel sorumluluk olmak üzere belirlenmiştir (Türk-PDR Derneği, 2006).

a- Yetkinlik: Psikolojik danışmanların uzman oldukları alanlar dahilinde yetkilerini yürütmeyi amaçlarlar. Uzman olmadıkları alanlar dışında ise bu konuda uzman olan meslektaşlarına yönlendirilir. Meslek hayatları boyunca kendilerini sürekli bilimsel kaynaklardan yararlanarak geliştirmeyi hedeflenir.

b- Dürüstlük: Psikolojik danışmanlık ve rehberlik yapanlar danışma oturumları boyunca danışanları ile olan ilişkilerinde güvene dayalı bir ortam oluşturmayı isterler. Bu çerçevede dürüstlük ve doğruluk birinci sırada tutulur. Danışanın kendisini tanıttığı gibi danışmanda kendisini tanıtırken şişirilmiş ifadeler kullanmaktan kaçınır. Danışman ve danışan ilişkisi saydam bir cam gibi geçirir olmalıdır.

c- Duyarlılık ve Hoşgörü: Psikolojik danışamanlık, destek almaya gelen danışanların ekonomik, sosyal, kişisel ve toplumsal haklarına karşı duyarlıdır. Danışana zarar getirebilecek etkenlerden kaçınır. Danışanın bir olay karşısında en alt düzeyde etkilenmeleri sağlar.

d- Bireysel ve Kültürel Farklılıklara Duyarlılık: Psikolojik danışman, ırk, din, dil, cinsiyet ayrımı göstermeksizin en üst düzeyde sağlıklı bir destek vermelidir. Toplumun değişik kesimlerinden gelen danışanlarına o bölgenin sorunlarının çözümü hakkında bilgi sahibi olması gerektiği gibi çözüm kaynaklarını kullanırken o bölgenin tarzına uyarlamaya özen gösterir.

e- Toplumsal Sorumluluk: Psikolojik danışmanlık ve rehberlik hizmetleri temelde insana yöneliktir. Toplumu oluşturan temel de insandır. İnsanın gelişmesi için topluma ihtiyaç vardır. Psikolojik danışmanlar seanları dışında da toplumun gelişmesi ve ilerlemesi adına çeşitli etkinlik (seminer, konferans, kongre vb. ) yapılır ve makaleler yayınlanır.

f- Mesleki ve Bilimsel Sorumluluk: Psikolojik danışman ve rehberlik hizmeti verenler, danışanlara ve mesleğe verdiği önem boyutunda en iyisi için çalışır. Kendisini eksik hissettiği noktalarda meslektaşları ile bilgi alışverişinde bulunması beklenir. Başka bir deyişle, eğer bir psikolojik danışman; danışanına gereken desteği veremediğine inanıyor ve uzmanlık alanı dışında bir vaka ise danışanı bu konuda uzman olan biri ile yardım ilişkisi kurmasını sağlar(Türk-PDR Derneği, 2006).

Psikolojik danışman ve rehberlik alanında ortaya konmuş olan etik ilkeler danışan ve danışmanın terapötik ilişkisi için sağlıklı bir ortam oluşturmaktadır. Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin güvenli ve başarılı olması adına sınırların ve ilkelerin belli olduğu bir ortam olması çok önemlidir (Daştan ve Yalçın,2007).

Rehberlik ve Psikolojik danışma alanında benimsenen bazı ilkeler aşağıdaki gibidir;

1-PDR hizmetinin temel taşlarından birisi bireydir. Birey biriciktir.

2-PDR alanında en çok önem verilen etik ilkelerden birisi gizliliktir.

3-PDR hizmetlerinden yararlanmak isteyen birisinin en başta gönüllü olması gerekmektedir. Zorla getirilen danışan ile danışman arasındaki terapötik ilişki sağlıklı olmayabilir.

4- Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri eğitim için ayrılmaz bir parça halindedir.

5- Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinden her birey hayatı boyunca yararlanabilir.

6- Psikolojik danışma  ve rehberlik hizmeti kişisel farklılıkları göz önünde bulundurarak hizmet verir.

7- Psikolojik danışma  ve rehberlik hizmeti toplumun refahına yarar sağlayacak niteliklerde bulunur.

8- Psikolojik danışma  ve rehberlik hizmeti önceden hazırlanmış plan ve program dahilinde sunulan bir hizmettir.

9-Psikolojik danışma  ve rehberlik hizmeti alan bireyi, danışman daha etkili bir şekilde yardımcı olmak adına bireyi çok yönlü tanıması gerekmektedir (Daştan ve Yalçın,2007).

Psikolojik danışma  ve rehberlik hizmetlerinde etik ilkelerin kuralları kadar amaçlarıda önemlidir. Aşağıda belirtilenler etik ilkelerin amaçlarıdır;

a-Etik ilkeler sayesinde; psikolojik danışman ve rehberlik alanında hizmet verenler her zaman mesleki yasaların ve ilkelerin kontorülü altında görevlerinin yerine getirmemelidir. Danışmanlar özdenetimleri sayesinde görev sorumluluğu almalıdır.

b-Etik ilkeler, psikolojik danışmanların ve rehberlik alanında çalışanları; terapötik ilişkide anlaşmazlık olduğu zaman görev bilinci sayesinde psikolojik desteğin devamlılığını sağlar.

c-Etik ilkeler; psikolojik danışman ile danışan arasındaki terapötik ilişkinin sadece yasalara uygun olması için değil, etik konularda da özenli olmasına yardımcı olur(Daştan ve Yalçın,2007).

Danışan Gereksinimlerinin Danışman Gereksinimlerinden Üzerinde Tutulması:

Danışan ve danışman gereksinimlerini birbirinden ayrı düşünmek iki taraf için olumsuzluk yaratabilir. Etik olarak danışman ihtiyaçları, kişisel sorunları ve savunmasının farkında olması gerekmektedir aksi takdirde danışmandan kaynaklanan ihtiyaçlardan dolayı danışanı olumsuz yönde etkiyebilir. Danışan ile geçirdiğimiz seans boyunca danışman olarak oturumlarda kimin gereksinimlerinin karşılandığını bilmemiz gerekmektedir. Danışman olarak kişisel problemlerimizin farkındaysak ve problemlerimizi çözme konusunda istekliysek bunları danışana daha az yansıtma olasılığımız vardır(Ergene, T., çev., 2008).

Etik Karar Verme Süreci:

Bir meslek sahibi olan insan, mesleğiyle ilgili etik kuralları bilmesi ve uygulaması gerekmektedir. Meslekte karşılaşılan sorunlar hakkında meslek odaları ve dernekleri tarafından belirlenen etik ilkeleri bilmek bir sorumluluktur. Fakat ayrı bir durumdan bahsedilecek olursa yoğun sorumluluk gerektiren bir durumda meslek odalarının belirlemiş olduğu hazır yanıtlara tek başına karar verilmemesi gerekir(Ergene, T., çev., 2008).

Etik Karar Verme Sürecinde İzlenmesi Gereken Basamakları:

Psikolojik danışma oturumlarında etiğe uygun kararlar alırken dikkat edilmesi ve izlenmesi gereken bazı basamaklar vardır. Bunlar;

*Danışanın sorununu sapta ve hikayeyi al. Sorunu saptadıktan sonra etik kurallara, ahlaki ve yasal kurallara uygun olup olmadığını belirle.

*Danışanın potansiyel oluşturan konularını belirleyin ve bu durumlarla alakası olan kişilerin sorumluluklarını ve haklarını değerlendirin.

*Sorunların çözümü için uygulanmakta olan yasalar ve kanunlar hakkında bilgi edinin.

*Sorunu çözerken ikilimde kalma durumunda birden fazla kaynak ve kişiden bilgi almak gerekebilir.

*Herhangi bir durumda izlenecek bir ve birden fazla yollar bulmaya çalışın(Ergene, T., çev., 2008).

Gizliliğin Boyutları:

Psikolojik danışma oturumlarının güven odaklı ve verimli çalışma ortamı sağlamak adına gizliliğin boyutları hem etik hem de yasal açıdan önemlidir. Danışana danışman aracılığıyla konuştuklarının gizli kalacağını bildirmesi halinde danışan gizlilik ilkesine güverek danışmanla rahat bir şekilde iletişim kurabilmektedir. Eğer danışan gizliliğin ihlali konusunda şüphe duyuyorsa başka bir danışmana gitmekte güçlük yaşacak ve başka insanlarda da psikolojik danışmanlık hizmetlerinin güvensizliğine yol açabilir (Daştan ve Yalçın,2007).

Psikolojik danışma ve rehberlik alanındaki etik ilkelerin uygulanabilirliliğine ne kadar özen gösterilirse danışman ve danışan arasındaki bağın sağlıklı olmasını sağlayacaktır. Bununla birlikte Amerika'da yaşanmış olan "Tarasoff Davası" danışmada etik ve yasal kuralların önemi açısıdan örnek bir olay olarak gösterilmektedir (Daştan ve Yalçın,2007). Tarasoff olayını kısaca özetleyelim:

Poddlar isimli erkek Tarasoff isimli kadın ile üniversiteden arkadaşlardır. Karşılık bulamadığı sevgisine karşılık olarak Poddlar, Tarasoff'u öldürür. Bu cinayet yaşanmadan önce Tarasoff ve Poddlar bir dans kursunda tanışırlar arkadaş olurlar ve yılbaşı akşamı Tarasoff Poddlar'ı öper. Bu olaydan sonra Poddlar, Tarasoff ile ciddi bir birlikletik yaşadığına inanır. Fakat Tarasoff'a göre durum sadece bir kere yaşanan birşey olduğunu ve başka bir erkek ile birlikte olduğunu söyler. Bunun üzerine Poddlar uzun bir süre depresyona girer ve ilerleyen zamanlarda Poddlar oda arkadaşı ile konuşurken Tarasoff'un odasını bombalayacağını söyler. Durumun ciddiyetini anlayan Poddların arkadaşları Poddları ikna ederek bir sağlık merkezine götürülür. Görüşmeler sırasında Poddlar psikolojik danışmana Tarasoff'u yaz tatilinden döndükten sonra öldüreceğini söyler. Psikolojik danışman okul güvenliğine haber verir. Ardından Poddlar tutuklanır ve soruşturma esnasından polis Poddlar'ın Tarasoff'u öldürmeyeceğine ikna olup serbest bırakılır. Bir süre sonra Poddlar Tarasoff'u evinde bıçak ile öldürmüş ve polise teslim olmuştur. Olayın ardından iki sene aralıklarla yapılan ikinci duruşmada hakim; Poddlar ile psikolojik danışmanı ve polisleri suçlu bulmuştur.

Etik ilkeler dışında psikolojik danışma esnasında danışandan aldığı bilgiler doğrultusunda başvurması gereken yasal koşullarda bulunmaktadır. Bunlar;

*16 yaş altı danışanların cinsel ilişkiye zorla tabi tutulduğunu, istismar edildiğini ve tecavüze uğradığına inanıyorsa;

*Danışanın içinde bulunduğu durum itibariyle hastaneye kaldırmasını düşünüyorsa;

*Psikolojik danışmanın, danışanı hakkında mahkeme kararıyla bilgi vermesi isteniyorsa;

*Danışanın isteği doğrultusunda kendisi hakkında bilgilerinin kendisine ve 3. şahıslara verilmesini istiyorsa,

gibi durumlarda yasal kuralların getirdiği zorunluluktan dolayı bilgilendirmesi psikolojik danışmanın sorumluluğu altındadır. Terapötik ilişkide danışman gizliliğin ihlali durumunda danışanını korumak sorumluluğundadır(Ergene, T., çev., 2008).

Psikolojik Danışmanların Mahkemelerde Tanıklığı:

Psikolojik danışman kimliği ile mahkemelerde tanıklık yapılıp yapılmaması konusu etik ilkeler dahilinde tartışılan bir konudur. Bir psikolojik danışman üç durumda mahkemelerde tanıklık yapabilmektedir. Bunlardan birincisi ve en yaygın olanı bir olay karşısında bizzat gözlem şansı ve tanıklığı söz konuysa mahkemelerde tanıklık yapabilmektedir. İkinci durum ise, psikolojik danışmanın, danışanı ile arasındaki ilişki durumundan ötürü mahkemelerde tanıklık edebilir. Örnek olarak; psikolojik danışmanın, danışan ve danışan yakınlarıyla ilgili aldığı notlar mahkeme tarafından belge olarak kullanılmak istenebilir ya da psikolojik danışmanı mahkemeye çağırma durumu olabilir. Son olarak ise, mahkeme tarafından karar verilerek psikolojik danışmanın olaya uzman gözüyle açıklık getirebileceği için mahkemelerde tanıklık yapabilmektedir (Peterson ve Nizenholz, 1999, 63 Akt: Taşdan ve Yalçın,2007).  

Kaynakça:

  1. Corey, G., & Ergene, T. (2008). Psikolojik danışma ve psikoterapi kuram ve uygulamaları. Mentis yayıncılık.
  2. Danışma, T. P., & Derneği, R. (2006). Psikolojik Danışma ve Rehberlik alanında çalışanlar için etik kurallar. Ankara: Türk PDR-Der.
  3. Taşdan, M., & Yalçın, İ. (2007). Psikolojik Danışma Ve Rehberlik'te Etik.

Elif KABAK


İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.