Okul korkusu (fobisi) nedir? Okul korkusu nasıl geçer ?

okul korkusu okul korkusu sebepleri okul korkusu nedenleri okul korkusu nasıl geçer

Okul korkusu (fobisi) nedir? Okul korkusu nasıl geçer ?
08 Ekim 2017 Pazar 17:35

Okul korkusu (fobisi) nedir? Okul korkusu nasıl geçer ?

Eğitim öğretim dönemine girdiğimiz şu günlerde anne ve babaların çocukta gözlemlediği okula gitmek isteme davranışı üzerinde durmanın yararlı olacağı fikrindeyim. Okul korkusunun ortaya çıkardığı davranışları, okul korkusunun ortaya çıktığı yaş grubunu, okul korkusunun sebeplerini, çocukta hangi duygular sonucunda meydana geldiğini, okulu reddetme sebeplerini ve bunlar karşısında anne ve babaların neler yapabileceklerini bu yazımda sizlerle detaylı olarak paylaşacağım. Böylece anne ve babalar problemi detaylıca anlayarak ve çocuğu yönlendirerek okulu sevmesini sağlayıp, çocuğun çok uzun yıllar sürecek olan eğitim hayatında sağlıklı bir yola girmesine yardım edebileceklerdir. Yalnızca ebeveynlerin değil çocuğa bakım verenlerle birlikte eğitim verenlerinde okuması ve kilit noktalar üzerinde bilgilenmesi gerekmektedir.  

İlk olarak 1913 yılında Jung tarafından tanımlanan okul korkusu duygudurum bozukluklarının ilk belirtilerini işaret etmektedir. Psikiyatrik hastalık sayılmayan okul korkusu DSM- IV’de yer almamasına karşın birçok psikolojik rahatsızlığa zemin hazırlamaktadır. Okul korkusu okul öncesi çocuklarla birlikte okul çağı çocuklarında görülmektedir. Sık görülme yaşı 5- 7 olan okul korkusu çocuğun okula başladığı ilk dönemlerde ortaya çıkar. Farklı yaş grubunda ortaya çıkan okul fobileri de vardır. 11- 12 yaş grubu çocuklarında akran problemlerinin ortaya çıkardığı okul korkusu da görülmektedir. Okul korkusu olan çocuk kuvvetli bir kaygının eşlik ettiği isteksizlikle okula gitmeyi reddeder. Okul korkusu çocuğun davranışlarına yansır, tipik olan bu davranışlarda çocuk ailesini evde kalma konusunda ikna etmeye çalışacaktır.

Okul korkusu yaşayan çocukta ne gibi davranışlar meydana gelir?

Okul korkusu yaşan çocuklar kaygının eşlik ettiği davranışlar ve tepkiler meydana getirirler. Bunlara aşağıdaki maddeler örnek olarak gösterilebilir.

  1. Sabah uyandıklarında karın ağrısı, baş ağrısı ve bulantı gibi rahatsızlıkları olduğunu dile getirirler. (somatik yakınma)
  2. Huysuzlanma, mızmızlanma, mutsuz olduklarını ifade etme
  3. Anneye sıkıca yapışma, tepinme, ağlama, kahvaltı yapmama  
  4. Uyku bozuklukları ve yeme bozuklukları
  5. Okul sorumluluklarını gerçekleştirmede gerçekleşen bazı aksaklıklar ya da ertelemeler ortaya çıkar.

Çocukların okul korkusu karanlık ve yalnız kalma gibi korkular şeklinde de kendini gösterebilir. Bu belirtilerin bulunduğu davranışlar meydana getiren çocuklar ebeveynlerinden “ Tamam, bu gün okul yok”, “ Bu gün evde dinlen”  gibi geri dönüşler aldıklarında mutlu olur ve tablo tamamen değişir. Tedirginlikleri azalan çocuk, evde kaldığı için mutlu oluyor hatta ödevlerini bile seve seve yapar.

Peki neden okula ilk başlayan çocuklarda bu somatik belirtiler meydana geliyor?

Çocuklar olumlu veya olumsuz duygularını ifade etmeyi ancak ilk okula başladıkları yaşlarda kazanabilmektedir. Sözel olarak ifade edilemeyen duyguların ortaya çıkardığı kaygıyı somatik olarak ifade etmektedirler. Karın ağrısı, iştahsızlık ve bahsettiğimiz diğer belirtiler bize çocuğun yaşadığı kaygıyı göstermektedir. Alışamadım, zorlanıyorum demenin bir diğer yolu küçük yaş grubundaki çocukların bedensel tepkileridir.

  • Okuldaki çocuk birkaç dakikada bir anne ile irtibat kurmak; onu görmek, sesini duymak onu bırakmaması için anneye yalvaran tarzda konuşmalar gerçekleştiriyor
  • Anne çocuktan ayrıldıktan 10 dk sonra dahi sakinleşmeyip sürekli ayrılık kaygısı yaşıyor
  • Ev dışında oynamayı ve anne yokluğunda uyumayı reddeder ve uykusunda kabus görüyor

Kaygıya bu davranışlar uzun süreli etki ediyorsa mutlaka bir uzmandan yardım alınması gerekmektedir.

okul korkusu nasıl geçer

Okul Korkusunun ortaya çıkma nedenleri neler olabilir?

Çocuğun kendini zihinsel ve duygusal olarak hazır hissetmemesi: Yeni bir ortama girecek olan kişi zihinsel ve duygusal olarak kendimizi hazırlar. Bu hazırlık çocukların okula başlaması için de gerçekleşmelidir. Çocuk kendini zihinsel ve duygusal olarak hazır hissetmezse okula gitmek istemeyecektir.

Ayrılık Endişesi: Belirli yaşa kadar annesinden ayrılmayan çocuk kuralları olan, kendinden sorumlu bir öğreticinin olduğu yeni bir ortama girecektir. Annesinin olmadığı ortamda bulunmak zorunda olan çocuk kurallara uymak ve bu stresle performans gerçekleştirmekte zorlanabilir. Burada anneden ayrılma sonucu ortaya çıkan problemler doğaldır. Fakat bu korku çocuğun performansını etkileyecek düzeydeyse burada bir sorundan bahsedilebilir. Ayrılma zorunluluğu çocuğun gelişiminin doğal bir sürecidir. Fakat anne tarafından koruyucu yetiştirilmiş çocuk uyum sağlamada zorlanacaktır.

Annenin endişesi:  Bazen de annenin endişesi çocuğa olumsuz yansır ve sonucunda çocukta okul korkusu meydana gelir. Annenin çocuğunun başarılı olamayacağı yönündeki fikirleri buna örnektir. Diğer yandan anne çocuğunun okulda rahatsız olabileceğini düşünerek bunu çocuğun yanında dillendirerek ya da davranışlarından çocuğa yansıtarak çocukta okul korkusu oluşmasına neden olabilir.

Çocuk için özel bir problemden kaynaklanabilir: Okul korkusu olan çocuğun okulu reddetmesi genelde geçici olan bir problemden de kaynaklanabilir. Bu problemi aştıktan sonra çocuk okula devam edecektir. Bazı durumlarda çocuk psikiyatrik bir bozukluğa sahip olabilir. Bunun sonucunda çocuk okula gitmek istemeyecektir. Bunu biraz açmak gerekirse, çocuğun ortak tuvalet kullanmaya karşı obsesif tutumu veya performans korkuları psikiyatrik probleme  örnek olarak verilebilir.

Çocuğun akran/öğretmen korkusu: Genellikle 11- 12 yaşlarında sıklıkla görülen okul korkusunun sebebi, çocuğun akranlarıyla ya da öğretmenleriyle yaşadığı problemlerdir. Öğretmeninden, kırık not almaktan korkan çocuk dolayısıyla okula gitmek istemeyecektir. Akranlarından fiziksel şiddet, duygusal şiddet gören çocuk okul korkusuna sahip olacaktır. Toparlamak gerekirse okulda fiziksel ve duygusal istismara uğrayan çocukta okul korkusu oluşacaktır. Küçük yaş grubunda okulla yeni tanışan çocuklar içinse yabancılık hissi korkuya sebep olmaktadır. Arkadaşlık kurmak çocuk için korkutucu olabilir.

Başarısızlık korkusu: Anne ve babanın yeni toplumun getirdiği rekabetçi dayatmaları doğrultusunda çocuktan beklediği performansa ulaşamama veya performansa ulaşırken gösterilen aşırı çabanın çocuğu hırpalaması sonucunda çocukta okul korkusu gerçekleşebilir.

Güvende hissetmeme: Çocuk güveni ailede kazanır. Aile ortamı sağlıksız olan çocuk hiçbir zaman güvende hissetmez. Güvensizlik sonucu da özgüven eksikliği meydana gelir. Sonucunda çocuk korkular geliştirir.

Sayılan bu nedenlerin yanında okul korkusunun temelinde anneden ya da anne görevi yapan kişiden ayrılma korkusu yatar. Bu aslında bir aile nevrozudur. Okul korkusuna sahip olan çocukların ailele bireyleri genelde birbirine bağlı- bağımlı kişilerdir. Sürekli birbirlerini kaybetme korkusu içinde yaşarlar. Bunun yanında evdeki gergin ortam ve aileye sonradan katılan kardeşin daha çok sevilme olasılığı çocuğun aklının sürekli evde olmasına ve evi düşünmesine sebep olur. Çocuk için anneden ayrılma sayılan her türlü olay, annenin hastalanması, anne baba kavgası, annenin başka kardeşe bakması veya evden kısa bir süreliğine ayrılması ortaya çıkarıcı etkenler olarak görülebilir.

Okul korkusu olan çocukların genel özelliklerini bir başlıkta toparlayacak olursak;

  1. Genelde 5- 7 yaş grubu çocuklarda görülür.
  2. Duygusal ve fiziksel belirtiler görülür.
  3. Genellikle endişelidirler. (Anne babadan ayrı kalma korkusu.)
  4. Aile geçmişlerinde depresyon anksiyete gibi problemler vardır.
  5. Aşırı koruyucu aile tarafından yetiştirilme vardır.
  6. Attıkları her adımda anne baba onayı beklerler.
  7. Uslu, uyumlu ve anneye aşırı bağımlıdırlar.
  8. Aile yapısı çekirdektir ya da evin küçük çocuğudur.
  9. Anne ve babayla sert ilişki kuran çocuklarda görülür.
  10. Ailenin göç etmesi sonucu değişen çevreye uyum sağlayamama.
  11. Anne babaya sahip olmayan çocuklarda da görülür.
  12. Yeni kardeşin doğumu ve sonrasında ortaya çıkar.
  13. Ebevenleri çocuğun her istediğini gerçekleştiriyorsa yani çocuk merkezli aile yapısına sahip çocuklarda görülür.
  14. Genellikle onay bekleyen, başarılı, uslu, uyumlu ve aşırı başarı kaygısı olan kişilikte çocuklarda daha fazla görülür.

Çocuğunuz okul korkusuna sahipse neler yapmalısınız?

Öncelikle okul korkusu korkulacak bir durum değildir ve yaygındır. Kaygıları kontrol altına almak gerekmektedir. Unutulmamalı ki çocuktaki her sorun birbirini seven saygılı bireylerden oluşan aile ortamında çözülebilmektedir. Anne ve babanın bu sağlıklı iletişimine eğitimcilerin de titizlikle yaklaşmasıyla çocuğun okul korkusu problemi çözülebilmektedir.

Çocuğun okuluna ara verilmemelidir. Okuldan uzak kalmak çocuğa zarar getirecektir. Evde kalması çocuğu sakinleştireceği yerde geri dönmesini zorlaştırır. Anne baba burada soğukkanlı bir tutum sergilemelidir. Çocuğa yalvarma, korkutma, alttan almalar tersi tepkiye yol açabilir. Anne baba arasında en kararlı olan çocuğu okula bırakmalıdır.

Nedenlerden biri olan sınıf içi huzursuzluk varsa bunu aile iyi araştırmalı ve buna göre önlem almalıdır. Okula gitmenin daha eğlenceli olması sağlanmalıdır.

  1. Çocuğun kaygıları ile alay edilmemeli.
  2. Okul açılmadan çocuğa okul ve öğretmen tanıtılmalı.
  3. Çocuğu anlamaya çalışmalı ve bunu ona hissettirmeli.
  4. Okul hayatı ile ilgili bilgilendirilmeli sevdirecek etkinlikler planlanmalı.
  5. Okula neden gitmesi gerektiğini, okulun ona kazandıracaklarını anlatmalı.
  6. Okulu ile ilgili sorumluluklarını yerine getirmediğinde caydırıcı olarak kullanacağınız cümlelere dikkat edin. “böyle yaparsan öğretmenin seni sevmez” “şöyle yaparsan öğretmenin sana kızar, arkadaşların seninle oynamaz” gibi kısıtlamalardan kaçının. Bu gibi cümleler çocuğun okula karşı savunmaya geçme durumuna yol açabilir.
  7. Okul öncesi alışverişi çocukla beraber yapmalı her istediğini almamalı bunun sebebi onunla konuşulmalıdır. Alınanların ona ait olduğunu çocuğa bildirip, çocukta  “aidiyet” duygusunun gelişmesi sağlanmalıdır.  
  8. Çocuğa zamanını verimli yönetebilmesi için çocukla oluşturabileceğiniz planlamalar sunun. Okula ilk başlayan çocuk okula, oyuna televizyona size zaman ayırmak isteyip bunları yetiştiremeyebilir. Bu planlama bu sorunu ortadan aldıracaktır.
  9. Okul öncesi hazırlık eğlenceli hale getirilmelidir. Sabah onu öperek uyandırmalı ona sevdiği kahvaltılardan hazırlamalı sevdiği müzikler dinletilmeli. Aslında bu madde dikkatlice işlenmelidir. Şöyle ki bu madde çocukta daha fazla kaygıya yer açabilir. Asıl gerçekleştirilmesi gereken normal bir sabaha uyanıp, her şeyin normal sıradanlıkla ilerleyeceği bir sabah çocuğu kaygılandırıyorsa bu yola başvurulmalıdır.
  10. Okul sonrası okulla alakalı yaptığı etkinlikleri dinlemeli, gününün nasıl geçtiği sorulmalı ve güzel bir sohbet ortamı sağlanmalıdır.
  11. Güven verin, eğer çocuğa onu sınıfın dışında bekleyeceğinizi söylediyseniz sizi orada bulamaması kaygısını artıracaktır. Verdiğiniz sözleri tutun.
  12. Çocuğunuzun okula gitmesi için onu maddiyatla ödüllendirmeyin.
  13. Kararlı olup, çocuğunuzu mutlaka okula gönderin.
  14. Çocuğun yanında kendi olumsuz okul anıları paylaşmaktan  kaçının.
  15. Okula gitmediği için çocuğa kızmayın.
  16. Okula gitmeyi bir seçenek haline getirmeyin. “okula gitmek istemiyor musun?” gibi bir cümle çocukta böyle bir seçim yapabilme hakkının var olduğu anlamına gelebilir. 
  17. Sorunun kaynağını bulmak için onunla konuşun. Arkadaşı veya öğretmeni hakkında yapacağı olumsuz bir yorumdan veya onlar hakkında hiç konuşmamasından okuldaki problemi rahatlıkla yakalayabilirsiniz.
  18. Okul korkusuna sahip olan çocuğa bakım veren dışındaki ebeveyninin okula bırakıp alması daha sağlıklıdır. Ya da bu sorun okul servisleriyle çözülebilir.
  19. Zamana bırakmalı: Sürecin çözümünde öncelik sabırlı olmaktır. Çocuk süreçte takdir edilmelidir. Aile ve öğretmen tarafından asgari düzeyde desteklenmelidir.

okul korkusu nasıl geçer

Okul korkusu ve okuldan kaçma arasındaki fark nedir?

Okuldan kaçma davranışıyla okul korkusu birlikte anılabilir. Okuldan kaçan çocuğun okul korkusu var mıdır? Bu sorunun üzerine eğileceğiz.

Okuldan kaçma ve okuldan kaçma davranışını birbiriyle karıştırmamak gerekir. Bahsettiğimiz gibi okul korkusundaki okula gitmeme durumu farklı zamanlarda anne baba kontrolünde gerçekleşmektedir. Burada çocuk orta seviyede başarılıdır. Okula gitmeme sebebi okuldan kaçmayla karşılaştırıldığında genelde başarısızlık korkusu ve ilişki kuramama korkusudur. 

Okuldan kaçan çocuklar genelde tembeldirler ve akademik anlamda bir hedefleri yoktur. Okuldan kaçan çocukların ailelerinin okuldan kaçma davranışı hakkında herhangi bir bilgileri yoktur. Amaçları genelde dışarıda boşa vakit geçirmektir. Okulla birlikte evden de uzaklaşırlar. Buna karşın okul korkusu olan çocuklar evlerinde mutludurlar.

Okul korkusu olan çocuğa karşı davranışlarında öğretmenlere tavsiyeler;

  • Okul korkusu olan çocuğun okulda yaşadığı kaygıyı ortaya çıkaran sebepler dikkatle belirlenmelidir.
  • Öğretmen sınıf içi disiplinde dayağa ve korkutmaya başvurmamalıdır.
  • Kıyas, aşağılama, küçük düşürme, arkadaşlarının yanında kızma gibi davranışlar çocukta yalnızlık hissi yaratacaktır. Bu gibi davranışlardan kaçınılmalıdır.
  • Okul korkusu olan çocuğun kaygısı küçümsenmemelidir.
  • Okulda, okul korkusu olan çocuk etkinliklere dâhil edilmeli. Fakat burada çocuğu etkinliğe katılım için zorlamamalı çocuğu etkinliği gerçekleştirebileceğine dair yüreklendirmelidir.
  • Okul korkusu olan çocuğun gruba ait olma gereksinimi göz önüne alınıp grup çalışmalarında bulunması sağlanmalıdır.
  • Okul korkusu olan çocuğun yetersizlikleri yerine başarıları ön plana çıkarılmalıdır.
  • Okul korkusu olan çocuktan bazı basit konularda yardım isteyerek özgüvenini geliştirmesine fırsat verilmelidir.
  • Okul korkusu olan çocuğa hangi durumda ne yapacağı, kimden ne şekilde yardım alabileceği açıkça öğretilmelidir.
  • Çocuklara karşı mesafeli ve kararsız olan öğretmenler kaygıyı tetikler. Bu gibi davranışlardan kaçınmak gerekir.

Örnek olay;

İlkokul 1. sınıf öğrencisi olan Selma okula başlayalı iki hafta olmuştur. Bir sabah kahvaltı masasına oturduğunda ailesi tarafından Selma’nın çok isteksiz olduğu fark edilir. Kahvaltı yapmak istemeyen Selma diş ağrısı olduğunu söylemektedir. Okul saati yaklaştıkça ağrılarının daha da arttığını söyleyen Selma’yı annesi doktora götürmeye karar verir. Arabaya binip hastaneye ulaştıklarında hastane kapısından girerken Selma diş ağrısının geçtiğini annesine söyler. Annesi yine de doktora göstermeye kararlıdır. Yapılan tetkikler sonucunda hiçbir bulguya rastlanamaz. Doktor birkaç ağrı kesici ilaç önerdikten sonra eve dönülür.

Selma’nın o gün hiç şikayeti olmaz. Akşam uyumak üzere yatağına gider, hiçbir sorun yoktur. Sabah kalktığında okul saati yaklaşınca tekrar ağrıları başlar, anne ağrısı olan çocuğunu okula göndermez, bir kaç saat sonra ağrılar tekrar kaybolur. Bu ağrılar haftalarca böyle sürer gider. Selma’nın annesi çocuğunu okulun rehberlik servisine götürmeye karar verir. Okul rehberlik servisi uzmanının yaptığı incelemeler sonucunda olayın sebebi ortaya çıkmıştır: ki; Selma’nın harçlığı 4. sınıfta öğrenim gören iki öğrenci tarafından zorla alınmakta, öğretmene ve ailesine söylerse feci şekilde dayak yiyeceği tehdidi savrulmaktadır. Selma olayı kimseye söylememekte ve okula gitmemek için bahaneler uydurmaktadır.

Sedanur KALKAN


İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.