Çocuklarda İdrar Kaçırma Sebepleri ve İdrar Kaçırma Tedavisi

Çocuklarda İdrar kaçırmanın sebepleri nelerdir ve çocuklarda idrar kaçırma tedavisi nasıl yapılır. Çocuklarda İdrar kaçırma sebeplerine ve idrar kaçırma tedavisi konusuna değinecek olursak.

Çocuklarda İdrar Kaçırma Sebepleri ve İdrar Kaçırma Tedavisi
01 Eylül 2017 Cuma 15:47

  Çocuklarda İdrar Kaçırma Sebepleri Nerlerdir?  Çocuklarda İdrar Kaçırmanın Tedavisi Nasıl Yapılır ?

Yunancada “enourein” sözcük kökünden geldiği bilinen Enürezis, uygun olmayan yer ve zamanlarda, tekrarlayıcı nitelikte istemsiz olarak idrar kaçırmaktır. Kişide ve ailesinde duygusal problemler ortaya çıkaran idrar kaçırmaya çocukluk döneminde oldukça sık rastlanmaktadır. Çocuklar 3-5 yaşlarına gelince gece-gündüz kontrol edebilecek bedensel olgunluğa ulaşırlar. Çocukta idrar kaçırma probleminden endişelenebilmek için çocuğun mesane kontrolünü kazanacak yaşta olması gerekmektedir. Beş yaşından sonra çocuk, haftada en az iki kere olmak şartıyla yatağını ıslatıyorsa çocukta idrar kaçırma probleminden söz edilebilir.

            Çocuklar genelde iki yaş sonunda sinirsel olgunlaşmanın gerçekleşmesiyle dışkılarını, üç yaş sonunda çişlerini tutmayı öğrenirler. Ancak bazı aksaklıkları gelişip çocuklar 5 yaşına kadar ara sıra gündüzleri, çoğunlukla da geceleri altlarını ıslatırlar. Yaş büyüdükçe enürezis görülme oranı sıklığı azalır. Beş yaşındaki çocuklarda %15-20, yedi yaşındaki çocuklarda %10, on yaşındaki çocuklarda %5, on iki ve on dört yaş aralığındaki çocuklarda % 2-3 oranında görülür. Erkek çocuklarında görülme sıklığı (%60) kız çocuklarından (%40) daha fazladır. Ülkemizde enürezis görülme sıklığı değişik yaş gruplarında farklı olmakla birlikte %12,4 ile %25 arasındadır.

            İdrar kaçırma çocukla birlikte aileyi önemli derecede olumsuz etkileyen bir problemdir. Probleme sahip olan çocuk kendi evi dışında başka bir yerde kalamaz. Okul gezilerine katılamaz. Bu problemden dolayı çocuk kendini öz güveni düşük, mahcup ve çaresiz hisseder.  Arkadaşlarının problemini anlayacakları korkusuyla yaşar ki bu da ilişki kurmasını ve ilişkilerini etkiler. Aileler de çocuklarının idrar kaçırmasını bir eksiklik gibi görerek herkesten saklama yoluna başvururlar. Çocuklarının istediği taktirde bu durumu düzeltebileceğini düşünürler. Çocuğun problemini eksiklik, tembellik ve dikkatsizlik gibi sıfatlarla açıklarlar. Çocuğun kendiliğinden sorumluluk almasıyla düzeleceğine inandıkları için beklemeyi tercih ederler. Ancak bu bekleme sürecinde problemle baş başa bırakılan çocuk zor zamanlar geçirmektedir. Aynı zamanda ailenin de yıpranmasına sebebiyet verir. Sürekli çamaşır yıkamaktan sıkılabilir ve çocuğa katı cezalar verme yolunu seçebilir. Bu davranışlar sonuç olarak durumu çıkmaza sokabilir. İdrar kaçırmanın çocuğun kontrol edemediği bir durum olması iyice anlaşılmalıdır. Fizyolojik nedenlerden kaynaklanan idrar kaçırma tedavisi geciktirilmemelidir. Fizyolojik nedenlerden kaynaklanmayan idrar kaçırma bir uzman yardımıyla tedavi edilmelidir. Çocuk eğer uzmanlardan yardım almazsa ilerleyen yıllarda idrar kaçırmanın yarattığı kronik stres sonucu, özgüvende azalma, içe kapanma, utanç duygusu, aşağılık kompleksi, depresyon ve davranış bozuklukları görülecektir. Gerçekleştirilen çalışmalarda kesinliği tam olarak sağlanmamasıyla birlikte idrar kaçırma problemi yaşayan çocuklar bu problemi ileride cinsellikle bağdaştırarak yetişkinlikte cinsel problemler yaşayabilmektedir.

İdrar Kaçırma DSM-IV Tanı Kriterleri 

Amerikan psikiyartri birliği tarafından mental hastalıkların tanı ölçütü olarak oluşturulan DSM-IV tanı kriterlerine göre;

1. Takvim yaşı en az 5 olmalı

2. Uyku esnasında ya da gün içinde giysilere tekrarlayıcı nitelikte idrar kaçırma (amaçlı ya da istemsiz olarak)

3. En az ardışık üç ay, tekrarlayıcı nitelikte, haftada iki kez ortaya çıkma sıklığı ya da toplumsal ya da klinik açıdan kişinin hayatında işlevselliğin bozulması

4. İdrar kaçırma davranışının bir ilacın ya da genel tıbbi bir durumun (diabet, spina bifida, bir konvulsiyon bozukluğu) doğrudan fizyolojik etkilerine bağlı olarak ortaya çıkmaması olarak tanımlanır.

Çocuklarda İdrar kaçırma sebepleri nelerdir?

İdrar kaçırma sebeplerini psikolojik, biyolojik ve fizyolojik olarak üçe ayırmak mümkündür. Fizyolojik olarak sayılabilecek sebepler; çocuğun böbrek ve idrar yollarında meydana gelen problemler idrar kaçırmaya sebebiyet verebilir alanında uzman bir hekime başvurmak faydalı olacaktır.

Psikolojik Nedenler: Çocuğun idrar kaçırma probleminin psikolojik olarak birçok nedeni olabilir. Bu nedenlerden en önemlisi soyaçekimdir. Çocuğun idrar kaçırma problemi fark edildiği zamandan önceki aylarda çocuk temizse buradaki sebeplerde psikolojik faktörlerin etkisi aranmalıdır. Yani çocuğun temiz olup tekrar idrar kaçırma davranışı gibi bir döngü görülüyorsa psikolojik faktörler etkilidir. Aile yapısı da psikolojik semptomların ortaya çıkmasında önemli role sahiptir. Ailenin sosyoekonomik durumu, aile bireyleri arasında  sağlıklı iletişim olmayışı ve aynı zamanda kalabalık oluşu, çocuğun sağlıklı uyumu öğrenememesi ve travma geçiren çocuklarda ortaya çıkması daha olasıdır.

  • Sevgi, ilgi eksikliği (yeni kardeşin gelmesiyle ilgi görme isteği)
  • Annenin aşırı disiplinli tuvalet eğitimi sonucunda tuvaletten korkma
  • Anne, baba ve yakınlarından herhangi birinde idrar kaçırma olması
  • Aşırı baskı, disiplinli ve mükemmeliyetçilik beklentisi
  • Sert anne-baba tutumuna karşı protesto
  • Ağır ceza verme durumlarında
  • Sinir ve çocuğun korkutulduğu durumlarda ortaya çıkar

İdrar kaçırma ile çocukların motor gelişimleri arasına bağlantı vardır. İdrar kaçırma tanısı alan çocuklarda aynı zamanda konuşma ve yürümede gecikmeler görülmektedir.  Bazı enürezisli çocuklar bu probleme sahip olmayanlardan daha kısa boyludur. Ayrıca bu probleme sahip olan çocuklar daha düşün kiloda doğmaktadır. Enüretik çocuklarda antidiüretik hormon (ADH) salınımı gerçekleşemez. Böylece bu hormon sayesinde sağlanan gece idrarının gündüz idrarına göre azalması gerçekleşememektedir.

İdrar Kaçırma Çeşitleri Nelerdir?

Enürezis sınıflandırmasında mevcut iki ana yol vardır:

Birinci yol uyku ve idrar kaçırma ilişkisine dayanır. Enürezis Nokturna tekrarlayıcı nitelikte uyku esnasında (öğle uykusu dahil), istemsiz altını ıslatmak olarak açıklanır. Nokturnal enüresiz sadece uyku sırasında olurken, enürezis diurna ise altı aydan fazla süre ile gündüz idrar kaçırma davranışı olarak adlandırılır. Hem gece hem gündüz idrar kaçırma problemi ise enürezis kontinua olarak adlandırılır.

Enürezis sınıflandırmasındaki diğer yol birincil ve ikincil olarak adlandırdığımız, “Birincil (primer) Enürezis” ve “ İkincil (seconder) Enürezis” dir. Birincil enürezis doğumdan süregelen idrar kontrolünün sağlanamaması olup sinir-kas kontrolünün yeteri kadar gelişememesinden kaynaklanabilir. Böylece primer enürezisli çocuğun altı doğumdan sonra asla kuru kalmaz. Kas kontrolündeki bu gelişememe durumu anne-babanın tuvalet eğitiminin düzensizlik ve yetersizlik özellikleriyle açıklanabilir. Yatak ıslatma sorununun %75-80 oranında sebebini birincil enürezis oluşturur.  Bu orandan geriye kalan %20-25’lik dilimi ise ikincil enürezis oluşturur. Burada idrar kaçırma problemi 6 aydan fazla süren bir kuruluk döneminden sonra tekrar kişide meydana gelir. Burada çocukta tuvalet eğitimi oluşmuştur fakat sonrasında yetenekte gerileme söz konusudur. Burada idrar kaçırma probleminin sebebi psikolojik sebeplerden en çok yeni kardeşin dünyaya gelmesi veya yeni ortama girme maddeleriyle açıklanır.

Birincil enürezis noktürna tanısı 5 yaştan önce konulamaz fakat ikincil enürezis noktürna tanısı, çocuğun 6 aylık bir idrar kontrolünü sağlama döneminden sonra tekrar idrar kaçırma probleminin ortaya çıkması ile tanı alabilir.

Diğer bir tanımlamayla idrar kaçırma, kesik kesik işeme, az işeme ve sıkışma gibi anormalliklere sahip olan çeşidi polisemptomatik enürezistir. Monosemptomatik enürezis ise ikinci çeşidi olup bu belirtileri karşılamaz.

Çocuklarda İdrar Kaçırmanın Tedavisi Nasıl olur?

Tuvalet eğitimi toplumlarda ilgi veren tarafından farklı yöntem ve zamanlarda verilir. Geleneksel ve kültürel anlamda kullanılan bir sürü yanlış uygulama mevcuttur. Tuvalet eğitimi böylece sağlıksız olup fizyolojik ve psikolojik anlamda çok azla probleme yol açmaktadır.  Bilimsel olarak sağlıklı tuvalet eğitimi için en uygun yaş bir buçuk- iki buçuk yaş aralığıdır. Bu zaman aralığında uygun metotlarda tuvalet eğitimi vermek gerekir. Yanlış eğitimler ve yeterli olgunluğa erişememiş çocuğa uygulanan tuvalet eğitiminin sonuçlarından biri de beş yaş sonunda çocuğun idrar kaçırma problemi yaşamasıdır. Okul öncesinde çocuğun idrar kaçırma problemini fazla önemsemeyen anne-babalar, okul çağında bu probleme çözüm bulma arayışına girerler. Bunun sonucunda fiziksel anlamda tedavi gerektiren durumlar için doktora gidip tedaviyle bu sorun çözülebilmektedir. Tedavi de geç kalınması halinde her iki böbrekte de geri dönüşü olmayan hasarlara sebep olmaktadır.

Peki fiziksel eksikliği olmayan çocuklarda bu süreç nasıl tedavi edilir?

İdrar kaçırmaya yönelik birçok tedavi şekli mevcuttur. Bu yöntemlerden birini belirlemeden öncelikle değerlendirme için ayrıntılı bir öykü almak gerekmektedir. Tuvalet eğitimine başlama yaşı, idrar kaçırmanın başlangıç zamanı, tekrarlama süresi, idrar yapma şekli, işeme sıklığı ve miktarı, sıvı alım miktarı ve boşaltma alışkanlığı sorgulanmalıdır. Enürezisin tipini saptamada yardımcı olur. Tedavi yöntemlerinin önde gelenleri davranışçı terapi, ilaç tedavileri, akapunktur ve en önemişi alarm ile şartlandırmadır. Tedavideki bu çeşitliliğin sebebi, yukarıda idrar kaçırma sebeplerindeki çeşitlilikle de açıklanmaktadır. İdrar kaçırmanın birçok nedeni olabileceği gibi nedenlere yönelik de birçok tedavi çeşitliliği mevcuttur.  Davranışçı yaklaşımlar, hipnoterapi, farmakoterapi ve bütünleştirici tedaviler gerçekleştirilebilir. İlk aşamada ilaç tedavisi uygulanmayıp, aile-doktor işbirliği içinde, çocuğun motivasyon ve katılımıyla birlikte bir çalışma yürütülür. Ailenin bu aşamadaki sabırsızlığı çocuğun gelişmesinin önündeki en büyük problem olacaktır. Aynı zamanda çocuğu da kaygılı durumlara sokabilme ihtimali de vardır.

İdrar Kaçırma Tedavisinde İlaç Tavsiye Edilir Mi/ Kısırlık Yapar Mı?

Evet, imipramin (tofranil) adlı ilaç doktor tavsiyesine göre her gece yatmadan önce 25 ila 75 mg dozunda verilirse çocuk oldukça fayda görür. Dozu, kullanma süresi ve kesilme şekli muhakkak doktor kontrolünde ayarlanmalıdır. Bununla beraber başka ilaçlar da doktorunuz tarafından tercih edilebilir.

Ailelerin büyük bir kısmı idrar kaçırma probleminde kullanılan tedavi ve özellikle kullanılan ilaçların çocuklarda kısırlık problemine yol açtığı inancına sahiptirler. Bu inanç da ailelerin israr kaçırma problemini saklamalarının sebeplerindendir. Tedaviyi reddederler. Zamanında etkin ve doğru bir şekilde tedavi edilmesi gereken problem, tedavi edilmediği taktirde ileride problemlere yol açacaktır. 

Çocuklarda İdrar Kaçırmada Alarm Tedavisi Nedir? Nasıl Uygulanır?

  • Uzun süreli bir yöntemi olan alarm tedavisi, özellikle uyanma sorunu olan çocuklarda etkili olmaktadır.

  • Uygulamada zorluklar mevcut olup fedakarlık gösterilmesi gerekmektedir.
  • Tedavi her aileye uygunluk göstermeyebilir, aile-çocuk motivasyonu bu noktada önem teşkil etmektedir.
  • Bu tedavideki başarısızlığın en önemli nedeni ailenin uyumsuzluğudur.
  • Mesane kapasitesi yeterli, ailesi uyumlu ve ilgili olan sekiz yaş altı çocuklarda oldukça başarılı sonuçlar gözlenmektedir.

Alarm tedavisinde süreç şöyle işler; ilk zamanlarda çocuğun idrar torbası şişer çocuk boşaltımı gerçekleşir. Yatak ıslanınca alarm çalar ve çocuğu uyandırır. Bu süreç belirli bir tekrara gittikten sonra çocukta şartlanma gerçekleşecektir. Çocuğu uyandıran zilden kaçmak için çocuk mesane torbası dolar dolmaz kendiliğinden uyanacaktır. Bütün canlılar için geçerli bir öğrenme yöntemiyle çocuk burada idrarını tutmayı öğrenecektir. Özetle tüm bu süreç sağlandıktan sonra mesane tonusunun artması, zil çalmadan da çocuğun uyanması için önemli bir uyaran niteliği taşıyacaktır. Alarm tedavide oldukça etkili bir yöntemdir. Tedavi ortalama 6-8 hafta uygulanmaktadır. Olumlu yanıt sonucunda 3-5 daha tedaviye devam edilir.

İdrar Kaçırma ile İlgili Öneriler       

  • Fizyolojik belirti kaynaklı idrar kaçırmalarda mutlaka bir doktora başvurmak gerekmektedir.
  • Çocuğa yeteri kadar sevgi ve ilgi gösterilmelidir.
  • İdrar kaçırma problemleri yaşayan çocukların ailelerinden beklentileri anlayıştır. Bu durum zaten çocuğu üzmekte ve utandırmaktadır. Hatta bazı çocuklar idrar kaçırmamak için geceleri saatlerce uyumazlar.
  • Çocuğun problemine sabırla yaklaşmak, eğitmek gerekmektedir.
  • Kesinlikle ağır cezalardan kaçınılmalıdır. Maalesef ki ABD, İngiltere ve Singapur gibi ülkelerde çocuklara ağır cezalar verilmektedir. Türkiyede ise bu ağır ceza oranı %35 civarındadır.
  • Çocuk asla kardeşleriyle veya herhangi örneğiyle kıyaslanmamalıdır.
  • Çocuğa bu hastalığı normalleştirip genelleştirmeyle yaklaşılmalıdır. Peki nedir genelleştirme? Bu problemin diğer çocuklarda da sıkça görülebildiğini söylemek bu noktada çocuğun korkularını ve kaygılarını azaltmaya yardımcı olacaktır. Kendisinin de işbirliği göstererek bu sürecin atlatılacağı dile getirilmelidir.
  • Tuvalet eğitimi çocuğun yeterli olgunluğu sağlandığında yani bir buçuk- iki buçuk yaşları arasında gerçekleştirilmeli ve bu eğitimde de psikolojik kriterler uygulanmalıdır.
  • Bu süreçte çocuk düzenli tuvalete gittiğinde ve problem ortaya çıkmadığında çocuk övülmeli ve küçük motivasyonlarda bulunulmalıdır. Bu motivasyon çocukla küçük bir çizelge tutma oyunuyla kolaylıkla sağlanabilir. Her kuru günlerin sabahında bir güneş işareti koyması, ıslak günlerin sabahına şemsiye işareti koyması istenebilir. Güneşli günlerle alakalı bir hedef konulabilir. Hedef sonucunda da birlikte belirlenen ödül çocuğa verilmelidir.
  • Çocuğun okuldaki tuvaletlerle ilgili problem yaşaması da problemi ortaya çıkaran sebepler arasındadır. Okuldaki tuvaletlerle ilgili problem yaşayan çocuğun bu sorunu okulla işbirliği içinde çözülmelidir.
  • Çocuğun gece idrar kaçırmasını engellemek amacıyla akşam yemeğinden sonra asgari düzeyde sıvı kısıtlamasına gidilebilir. Böylece idrar kaçırma miktarı azalmış olur.
  • Çocuk yatmadan evvel mutlaka tuvalete gitmelidir. Ayrıca gece uyuduktan sonra ortalama iki kere tuvalete uyandırılmalıdır.
  • Yatak çarşafları da sıkça değiştirilmeli. Çocuk pijamaları temiz olmalıdır. Bu temizlik çocuğunuzun iyi hissetmesini sağlayacaktır. Çocuk daha temiz ve dikkatli olacaktır.
  • Çocuğun kıyafetlerini yıkamanın bir diğer faydası ise çocuğun probeminin arkadaşları tarafından anlaşılma endişesini yok edecektir. Kıyafetleri sürekli temizlenen çocuk idrar kokmayıp, bu probleme sahip olduğunun anlaşılmasından da korkmayacaktır.
  • Su geçirmez ürünler kullanıldığı takdirde çocuğunuz gece boyunca idrara maruz kalacak ve bu onu rahatsız edecektir. Şiddetle naylon gibi ürünler kullanmaktan sakınılmalıdır. Çocuk bezlenmemelidir.
  • İdrar kesesini ve tonusunu güçlendirmek için de çocuğun çişi geldiği zaman bir miktar bekletilmelidir. (Bu süre dikkatli ayarlanmalı çocuk istismara maruz bırakılmamalıdır.) Başlangıç için bir iki dakika olarak belirlenen bu süre zamanla biraz daha uzatılmalıdır.

İdrar kaçırma Vaka Örnekleri

            8 yaşında bir kız çocuğun haftanın tamamına yakın günlerinde yatağı ıslatma sorunu yaşadığı annesi tarafından aktarıldı. Gündüz ise oyuna dalma, oyundan ayrılmak istememe gibi nedenlerden altını ıslatma problemi yaşıyor. Fiziki muayene bulguları normal. Ailesi iş sebebiyle yakın zamanda evini yeni bir muhite taşımış. Taşınma sonrası çevresinde arkadaşı kalmayan çocukta bu belirtiler yaşanmaya başlıyor. Babası çocuğun altını ıslatmasında anneyi sorumlu tutuyor, daha az çalışması kızıyla daha fazla zaman geçirmesini istiyor ve tartışma yaşıyorlar. Çocuğun bu tartışmalar sonrasında altına kaçırma problemi daha fazla güne yayılıyor. 

            6,5 yaşında kardeşi olan bir erkek çocuğunda idrar kaçırma problemi ortaya çıkıyor. Tuvalet alışkanlığını erken yaşlarda kazanan çocuk, gündüzleri tuvalete gitmesine rağmen altına kaçırıyor. Ayrıca aralıklı zamanlarda geceleri de yatağını ıslatıyor. Sonucunda hırçınlaşıyor ve kardeşine ve ebeveynine saldırgan davranışlar gösteriyor. Bunu ben büyüğüm yapabilirim gibi cümlelerle açıklıyor. Sabırsızlık ve dürtüsellikle ortaya çıkabilen bu problem     babanın iş nedeniyle evden uzaklarda uzun süreler geçirmesiyle şiddetleniyor. Maddi manevi sorunların ortaya çıkması da konuşuldukça ortaya çıkan semptomları açıklamaktadır.

Sedanur KALKAN 

           


İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.