Bilimsel Araştırmalarda Görüşme Teknikleri

bilimsel araştırmalarda görüşme teknikleri, bilimsel araştırmalarda görüşme, yapılandırılmış görüşme nedir, yapılandırılmamış görüşme nedir

Bilimsel Araştırmalarda Görüşme Teknikleri
15 Kasım 2016 Salı 15:52

Sosyal bilim disiplinleri içerisinde bilinmeyen konuları anlamak ve değerlendirmek adına yeni birçok bilimsel araştırma yapılmaktadır. Bu bilimsel araştırmalar yapılırken birçok husus dikkate alınır. Bir araştırmanın geçerli olması için doğru ve tutarlı bir şekilde uygulanması gerekmektedir. Araştırmanın güvenilir ve geçerli olması için dikkatli bir şekilde uygulanan bu yöntemler, uygulayan kişiye yön vermesi açısından da kolaylıklar göstermektedir. Bu bağlamda incelendiğinde, psikoloji biliminde niteliksel açıdan bilimsel araştırmalarda kullanılan yöntemler görüşme, gözlem ve belgelerin incelenmesi şeklinde üç farklı çeşidi bulunmaktadır. Hepsinin uygulama alanları ve içeriklerinin farklı olması dışında en sık kullanılan yöntemlerden birisi de görüşme veya mülakat tekniğidir. Bilimsel araştırmalar içerisinde kullanılan bu yöntemin nasıl uygulandığına ve neler olması gerektiğine ayrıntılı bakalım.

Görüşme

Bilimsel araştırma yöntemleri içerisinde en çok kullanılan veri toplama yöntemlerinden birisi görüşme ya da mülakat tekniğidir. Bu tekniğe araştırmacı tarafından önceden hazırlanan soruların katılımcıya sorulduğu ve aldığı cevapları da veri olarak kaydettiği bir söyleşi demek mümkündür. Görüşme tekniği uygulandığında kişiyle birebir iletişim kurulduğundan bu süreç katılımcı hakkında birçok bilgiyi de almamıza yardımcı olmaktadır.

Görüşme yapılırken dikkat edilmesi gereken hususlar;

* Görüşme süreci içerisinde bir plan ve amacın olması, buna bağlı olarak da yapılan görüşmeyi sohbet gibi geçirmeyip bu sürecin bir hedefe yönelik ilerlemesini sağlamak,

* Görüşmeye başlamadan önce uygulayıcının karşısındaki kişiye net bir şekilde yapılan görüşme ve araştırma hakkında bilgi vermesi,

* Katılımcıya kolay anlaşılabilir sorular sorulması,

* Açık uçlu sorular sorulması,

* Yönlendirmeden kaçınılması,

* Çok boyutlu soruların hazırlanması,

* Görüşmenin birçok farklı konu hakkında bilgi alınabilecek soruları içermesi,

* Soruların mantıklı bir  biçimde düzenlenmesi,

* Soruların amaca göre geliştirilmesi (Yıldırım ve Şimşek, 2008).

  gorusme3  

Görüşmenin Sınıflandırılması

Bilimsel araştırmanın amacına göre, bu süreç boyunca görüşme teknikleri içerisinde en uygun türün kullanılarak uygulanması gerekmektedir. Görüşme yapılmadan önce hangi yöntemin daha uygun olduğuna uygulayıcı karar vermelidir. Görüşme türleri kendi içerisinde yapılandırılmamış görüşme, yarı yapılandırılmış görüşme ve yapılandırılmış görüşme olarak üç gruba ayrılabilmektedir. Kısaca bu alt başlıklara bakacak olursak,

Yapılandırılmamış görüşme 

Önceden hazırlanan görüşme soruları bulunmaz. Görüşme süreci içerisinde amaca yönelik ortaya çıkan sorulara cevap aranır. Bu yöntem seçildiği takdirde tedavinin uzun bir zamana yayılması gerektiğinin uygulayıcı tarafından bilinmesi gerekmektedir. Aynı zamanda birçok farklı bilgiye de ulaşılması mümkün olan bu yöntemde birden fazla görüşme yapılması da mümkündür.

Yarı yapılandırılmış görüşme

Uygulayıcı tarafından daha önceden hazırlanan sorulara göre başlayan görüşmede uygulayıcının bağımsız sorular sorma hakkına sahip olduğu yöntemdir. Burada uygulayıcı gerekli gördüğü durumlarda soru sormama veya ekleme yapma hakkına sahiptir. Belli standart süre kısıtlaması yoktur.

Yapılandırılmış görüşme

Standart bir görüşmede yapılacak tüm yöntemler uygulanır. Bu yöntemler içerisinde; amaca yönelik sorular hazırlama ve bu soruları sorma bulunmakla birlikte sorular hakkında değişiklik yapılmaz. Çok fazla uygulama yapılacağı zamanlarda bu yöntem işe yaramaktadır. Görüşme verilerinin analizi daha net şekilde yapılmaktadır. Herhangi bir yanlılık söz konusu değildir (Karataş ve Yavuzer, 2015).

4interview

Görüşme Öncesi Hazırlık Aşamaları

Görüşme öncesinde birtakım hazırlıklar yapılması gerekmektedir. Görüşmeye başlamadan önce mutlaka düzenleme ve hazırlama aşamalarını yerine getirmek esastır. Bunu yapmaktaki amacımız deney içerisinde çıkabilecek risk faktörlerini en aza indirgemeye çalışmaktır. Hazırlama dediğimiz aşama, yapılacak görüşmenin araştırmanın amacına uygun olup olmadığına bakılmasını ve aynı zamanda yapılan görüşmeyi buna göre bir düzene koymayı içermektedir. Düzenleme dediğimiz aşama ise görüşmenin yapılacağı ortama uygun bir yer seçilmesi, soruların hazırlanması ve uygulamanın yapılacağı kişilerin görüşmeye başlamasında bir problem olmadığını kontrol etmesidir.

Görüşme Süreci

Yapılan araştırmanın içeriği kadar görüşmenin nasıl yapıldığı da önemlidir. Yapılan araştırmanın geçerli ve güvenli olabilmesi için görüşmenin uygun şartlar altında yapılması gerekmektedir. Görüşmenin daha iyi geçmesi için dikkat edilecek konular şu şekildedir:

* Görüşme sorularında konuşma akışına göre değişiklikler yapma,

* Soruları konuşma tarzında sormak,

* Görüşülen kişiyi teşvik edici olma ve ona geri bildirimde bulunma,

* Görüşme sürecini kontrol etme, 

* Yansız olma ve empatik davranmadır (Yıldırım ve Şimşek, 2008).

* Ayrıca uygulayıcı görüşmeye başlamadan önce araştırmasına uygun bir yönerge ve kural belirlemelidir. Bu, uygulama sırasında yol gösterici bir kılavuz niteliğinde olacaktır.

* Eğer yapılan görüşme kayıt altına alınacaksa, kaydın uygulandığı kişiden mutlaka izin alınması gerekmektedir. Uygulayıcının not alması gereken durumlarda bunu tek başına herhangi bir aksaklığa sebep olmadan halletmesi gerekir.

* Genellikle yüz yüze yapılan görüşmeler telefon ya da farklı yollar seçilerek de yapılabilir.

Unutulmaması gereken önemli bir konu yapılan görüşmenin duruma göre farklılıklar gösterebileceğidir (Aksoy, 2005).

18458-mathematics-1920x1200-typography-wallpaper-940x200

Verilerin Analiz Edilmesi

Bilimsel araştırmaların sonucunda elde edilen verilerin analizi yapılırken üç yol izlenir. İlk başta görüşmelerde elde edilen verilerin özgünlüğüne dikkat ederek betimsel bir şekilde bu verilerin sunulması gerekmektedir. İkinci yol ise, çıkan betimsel analizi belirlediği tematik analize göre uyarlama yapar. Üçüncü olarak uygulayıcı kendi yorumunu da katarak görüşmedeki analizler ile bu yorumu bir sentez haline getirir. Bu yöntemler araştırmanın konusuna göre aynı durum içerisinde uygulanabilir.  

Kaynakça:

Aksoy,H. (2005). Nitel araştırma yöntemleri. Ankara Üniversitesi.

Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (6. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.

Karataş,Z. ve Yavuzer,Y. (2015). Bireyi tanımada test dışı teknikler. Ankara: Nobel Yayıncılık.

Ebru MERDOĞLU

Okan Üniversitesi - Klinik Psikoloji Yüksek Lisans Programı/ 1. sınıf


İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
Avatar
Erdi - 2 ay önce
Değerli hocam, ilk olarak teşekkür ederim bilgilendirme için.

Bazı sorularım olacak.

1) Bir tez çalışması için muhatabıma çeşitli sorular soracağım. Bunu sözlü olarak değil de yazılı olarak yapmayı düşünüyorum. Yazılı görüşmenin araştırma tekniklerinden bir kategoriye koyabiliyormuyuz. Buna ne denir? Görüşme sözlü olarak değil de yazılı olacak.